
Woda
Teneryfa pije z wnętrza wulkanu
1701 kilometrów ręcznie kopanych tuneli, woda sprzedawana w udziałach jak firma, warstwa wodonośna opadająca o metry rocznie i fluor w kranach na północy. Skąd wyspa naprawdę bierze wodę, do kogo ona należy i dlaczego czasu jest coraz mniej.
10 min czytania · 12 źródeł · Aktualizacja październik 2026
Galeria Montaña Negra · El Grafo, CC BY-SA 4.0
W skrócie
- Prawie cztery na pięć litrów zużywanych na Teneryfie pochodzą spod ziemi, głównie z poziomych tuneli zwanych galerías, wykutych w wulkanie.1
- Większość tej wody jest w rękach prywatnych i obraca się nią w udziałach, w systemie, który sami właściciele nazywają jedynym takim na świecie.3,5
- Warstwa wodonośna opróżnia się szybciej, niż deszcz ją uzupełnia: wydobycie spadło od 1985 roku o prawie jedną trzecią, a wszystkie cztery części wód podziemnych mają oficjalnie zły stan ilościowy.1
- Odsalanie i woda z odzysku rosną, ale kosztują energię, a stare prywatne prawa do wody zaczną wygasać około 2040 roku.1,6
Wyspa bez rzek
Teneryfa nie ma stałych rzek i prawie nie ma jezior. Deszcz pada głównie od października do marca, szybko wsiąka w młodą skałę wulkaniczną i znika. Wyspowa Rada Wodna (Consejo Insular de Aguas de Tenerife, CIATF) szacuje, że dziś średnio około 283 hm³ rocznie przesiąka na tyle głęboko, by zasilić warstwę wodonośną, wobec wieloletniej średniej 348 hm³, a jej plan hydrologiczny odnotowuje stały spadek efektywnej infiltracji o około 1,4 mm rocznie.1 Jeden hm³ to miliard litrów, więc mowa o ogromnym podziemnym magazynie: gigantycznej gąbce z warstw lawy, przegrodzonej pionowymi ścianami twardszej skały (dajkami), które działają jak ścianki zbiornika.
Przez stulecia wyspiarze korzystali ze źródeł, w których ta woda wypływała sama. Gdy źródła przestały wystarczać, zaczęli jej szukać we wnętrzu góry.
1701 kilometrów tuneli
Galería to poziomy tunel, mniej więcej dwa metry wysoki i dwa szeroki, drążony w górę, aż przetnie zwierciadło wody albo przebije dajkę, która trzyma za sobą wodę. Najnowsza oficjalna inwentaryzacja Teneryfy, zaktualizowana w 2019 roku, liczy 1122 galerie o łącznej długości 1701 km, plus 402 studnie (kolejne 104 km).1 To prawie odległość w linii prostej z Teneryfy do Madrytu, a wszystko pod jedną wyspą o powierzchni 2034 km².

Za tą długością kryje się mniej imponująca liczba: tylko 475 z 1122 galerii wciąż daje wodę. Reszta jest sucha, w tym 209 krótkich socavones, które nigdy jej nie znalazły. Działające galerie mają średnio około 3 km, a wiele przekracza 5 km; same dostarczają 61% wody podziemnej wyspy.1 Głębokie studnie wiercone sięgają średnio 380 metrów.1
Eksportowe uprawy bananów na północy i pomidorów na południu potrzebowały wody przez cały rok, a gdy dynamit zastąpił kilofy i proch, właściciele mogli drążyć tunele na kilometry w głąb góry.4 Do połowy lat 60. otwarto już ponad 90% dzisiejszych galerii, według wyspowej izby właścicieli wody.3 Kopali je cabuqueros, wyspecjalizowani górnicy pracujący narzędziami ręcznymi i materiałami wybuchowymi daleko we wnętrzu góry, w warunkach, które rozmówcy badania Uniwersytetu La Laguna nazwali nieludzkimi.4
To niebezpieczeństwo jest realne. Głęboko w galerii może się zbierać wulkaniczny dwutlenek węgla, a tlenu ubywa, czego w ogóle nie czuć. W sierpniu 1950 roku w galerii Las Goteras koło Vilaflor w ciągu dwóch dni zginęło pięciu mężczyzn, dwóch z nich podczas ratowania pierwszych ofiar.11 W lutym 2007 roku sześciu turystów z grupy około trzydziestu osób udusiło się w galeriach Piedra de los Cochinos w Los Silos.12
Woda na udziały
To zaskakuje nawet rodowitych wyspiarzy. Większość wód podziemnych Teneryfy nie należy do rady wyspy ani do państwa. Należy do comunidades de aguas, prywatnych stowarzyszeń zakładanych, by sfinansować każdą galerię. Tradycyjnie przewidywany koszt kopania dzielono na udziały (często 360) i sprzedawano sąsiadom; jeśli pojawiła się woda, dzielono ją proporcjonalnie do udziałów.4 Ustawa państwowa z 1956 roku nadała tym wspólnotom osobowość prawną.3
W 2016 roku wyspowa Izba Wodna (Cámara Insular de Aguas) szacowała, że 82% wody było w rękach około 30 000 udziałowców, a udziałów może być łącznie ponad milion. Jak ujął to sam przewodniczący izby, właściciel „decyduje, gdzie ją skierować” i może ją sprzedawać, jak chce.3 Liczby się różnią: spis CIATF z 2017 roku mówi o 180 wspólnotach wodnych w 27 gminach, które są właścicielami galerii i ustalają ceny,2 a izba mówi o około tysiącu.3 Udziały wciąż zmieniają właścicieli w ogłoszeniach i na licytacjach, a samą wodę nadal często mierzy się w pipas, dawnej jednostce wynoszącej około 440-500 litrów.4
Według planu hydrologicznego wyspy przeciętna hurtowa cena wody podziemnej to 0,58 €/m³, a woda dla rolnictwa kosztuje zwykle od 0,41 do 0,80 €/m³.1 Krytycy, w tym byli urzędnicy wodni wyspy cytowani w badaniu Uniwersytetu La Laguna, opisują ten rynek jako nieprzejrzysty, ze stratami w transporcie rzędu 10-12%, za które kupujący i tak płacą, oraz z dużymi udziałowcami po cichu wykupującymi udziały małych.4 Strona właścicieli odpowiada, że udziały są szeroko rozproszone i że to prywatne pieniądze, a nie państwo, znalazły wodę wyspy.3
Woda publiczna, prawa prywatne
Kanaryjska ustawa wodna z 1990 roku uznała wody podziemne za część domeny publicznej, jak w reszcie Hiszpanii. Ale nie wywłaszczyła galerii. Właściciele wody „uznanej za prywatną na mocy poprzedniej ustawy” mogli w ciągu trzech lat zarejestrować jej użytkowanie; rejestracja daje prawo do dalszego wydobywania zarejestrowanego przepływu przez pięćdziesiąt lat, po których można wystąpić o koncesję publiczną.5 Ta sama ustawa ostrzega, że nikt nie może żądać swojego zarejestrowanego przepływu, gdy warstwa wodonośna jako całość się kurczy.5
Ponieważ te rejestracje pochodzą z początku lat 90., pięćdziesiąt lat mija około 2040 roku. W październiku 2026 roku rząd Wysp Kanaryjskich poddał konsultacjom społecznym projekt rozporządzenia o publicznej domenie wodnej, a partie już się spierają, czy po 2040 roku powinno być jakiekolwiek przedłużenie i czy każda prywatna galeria i studnia powinna mieć licznik działający w czasie rzeczywistym.6 Dla wyspy, która pije głównie z prywatnych tuneli, ta debata zdecyduje, kto będzie trzymał rękę na kranie.
Warstwa wodonośna na minusie
Oficjalna diagnoza jest bezlitosna. Wydobycie wód podziemnych spadło z 212 hm³ w 1985 roku do około 146 hm³ w 2016 roku, czyli o 31%, choć wyspa potrzebuje dziś więcej wody niż kiedykolwiek.1 Pobór z galerii i studni przekracza to, co oddaje deszcz, różnicę pokrywa się z zapasów, a zwierciadło wody opada.1 Koło Los Rodeos dwie monitorowane studnie obniżały się o 2,2 i 2,6 metra rocznie w latach 1996-2020; w Las Cañadas del Teide otwór wiertniczy blisko dwóch wydajnych galerii opadł o 24,7 metra w ciągu dwudziestu lat.1 Wszystkie cztery części wód podziemnych Teneryfy mają zły stan ilościowy, a przybrzeżna część doliny Orotava nie spełnia też norm azotanów z rolnictwa.1
Gdy zwierciadło wody opada, galeria zostaje „zawieszona” nad nim i trzeba ją kopać głębiej; gdy dojdzie do nieprzepuszczalnego podłoża, dalsze kopanie niczego nie znajduje.1 Studnie przy wybrzeżu zasysają wodę z oceanu i robią się coraz bardziej słone. Każdy z tych problemów kosztuje energię, bo wodę głębszą albo bardziej słoną trzeba pompować i uzdatniać.1

Woda Teneryfy w liczbach
1701 km
galerii wodnych wykutych w wyspie: 1122 tunele, z których tylko 475 wciąż daje wodę.1
78%
wody dostępnej w 2016 roku pochodziło spod ziemi: z galerii, studni i źródeł.1
-31%
spadek wydobycia wód podziemnych z galerii i studni w latach 1985-2016.1
2,6 m
rocznie: tak szybko opadało zwierciadło wody w studni Rodeo de la Paja koło Los Rodeos, 1996-2020.1
82%
wody wyspy w rękach około 30 000 prywatnych udziałowców, według izby właścicieli wody (2016).3
0,58 €/m³
przeciętna hurtowa cena wody podziemnej w planie hydrologicznym wyspy.1
Kto zużywa wodę
W 2016 roku wyspa zużyła około 185,6 hm³ wody. Rolnictwo i hodowla wzięły 76 hm³, około 41%, a najwięcej wody piły banany: sama Guía de Isora zużyła 14,1 hm³, a Arona 10,4 hm³.1 Gospodarstwa domowe zużyły około 72 hm³, a turystyka około 21 hm³.1 Dostawa brutto na mieszkańca spadła w latach 2005-2016 z 269,7 do 219,4 litra dziennie, ale rozrzut jest ogromny: od 120,6 litra w Tacoronte do 667,6 w Vilaflor.1 Plan przyznaje też, że wyspie brakuje wiarygodnych danych o tym, ile ginie w gminnych rurach.1
Fluor: problem w kranach na północy
Woda, która przeszła przez skałę wulkaniczną, zabiera z niej minerały, a na północy Teneryfy jednym z nich jest fluor. Hiszpańskie prawo ustala dla wody pitnej maksimum 1,5 mg/l. Badanie Uniwersytetu La Laguna opublikowane w 2015 roku wykazało, że woda z kranu w 9 z 11 zbadanych gmin północy średnio przekraczała ten limit, a najwyższy wynik, 3,23 mg/l, miała La Matanza de Acentejo.8 Późniejsze lokalne relacje podają odczyty 7 mg/l w El Sauzal i ponad 10 mg/l w dolinie Orotava oraz badanie stomatologiczne, w którym trzy czwarte dwunastolatków w Icod de los Vinos miało fluorozę.9
Najbardziej znanym źródłem jest galeria Vergara w La Guanchy, opisywana w prasie jako największa na Kanarach, z co najmniej 6 mg/l.9 La Guancha uzdatnia wodę w stacji elektrodializy odwracalnej, której eksploatacja kosztuje około 400 000 € rocznie.9 Gdy deszczu jest mało, woda płynie z głębszych warstw i niesie więcej fluoru. W październiku 2024 roku, podczas suszy, woda z Vergary trafiła do sieci La Gallega, Llano del Moro i El Sobradillo w Santa Cruz, a służby sanitarne zaleciły rodzicom, by nie podawali wody z kranu dzieciom poniżej ośmiu lat.10
Susza, stan wyjątkowy i zwrot ku oceanowi
Po kilku suchych zimach Cabildo ogłosiło 29 maja 2024 roku stan wyjątkowy w sprawie wody. Przyspieszono budowę przenośnych odsalarni, nowych studni i instalacji odzysku wody, które do początku 2026 roku dały dodatkowo około 34 500 m³ na dobę. Mokra zima napełniła zbiorniki do 70%, najwyższego poziomu od sześciu lat, i stan wyjątkowy zakończył się 1 marca 2026 roku. Przewodnicząca Cabildo, Rosa Dávila, ostrzegała jednak, że problem nie zniknął.7

Długoterminowy plan to mniejsza zależność od wulkanu. W 2016 roku odsolona woda morska dostarczała już około 16% wody wyspy, a ścieki z odzysku około 6%.1 Plan na lata 2021-2027 zakłada zmniejszenie udziału wód podziemnych z około 80% do 65%.1 Odsalanie zużywa jednak dużo prądu, a wyspa wytwarza go wciąż głównie z paliw kopalnych, więc każda nowa stacja to kompromis między bezpieczeństwem wodnym a energią.
Popularne mity
Mit
Woda na Teneryfie pochodzi ze zbiorników i deszczu.
Fakt
Niemal cztery piąte pochodzą spod ziemi, z galerii, studni i źródeł; wody powierzchniowe to poniżej 1%.1
Mit
Woda w Hiszpanii jest publiczna, więc nikt nie może jej posiadać.
Mit
Odsalanie rozwiązało problem.
Fakt
W 2016 roku pokrywało około 16%. Szybko rośnie, ale kosztuje energię, a warstwa wodonośna wciąż jest na minusie.1
Co robić
- Sprawdź jakość wody z kranu w krajowym systemie wody pitnej (SINAC, Ministerstwo Zdrowia) albo w komunikatach gminnego dostawcy.
- Na północy, jeśli masz dzieci poniżej ośmiu lat, stosuj się do komunikatów o fluorze i używaj do butelek dla niemowląt wody butelkowanej z niską zawartością fluoru.
- Nigdy nie wchodź do galerii wodnej, nawet suchej: może brakować tlenu i nikt tego nie poczuje.
- Zgłaszaj wycieki na ulicy gminnej spółce wodnej. Wyspa nawet nie wie, ile ginie po drodze.
- Jeśli kupujesz finkę albo ziemię „z wodą”, poproś o świadectwa udziałów, regulamin wspólnoty wodnej i wpis w Registro de Aguas.
Przypisy i źródła
- 1.Consejo Insular de Aguas de Tenerife, Plan Hidrológico de la Demarcación Hidrográfica de Tenerife, tercer ciclo 2021-2027. Memoria, luty 2023, zatwierdzony dekretem 372/2023 (BOC nr 191, 27 września 2023). Rozdziały 1.2.3, 2.5, 3.2.4, 3.5.5-3.5.6 i tabele zwrotu kosztów; inwentaryzacja wód podziemnych zaktualizowana do 2019 roku. aguastenerife.org
- 2.Consejo Insular de Aguas de Tenerife, „Sólo el 41% de las galerías y pozos de agua de Tenerife están activos”, 14 sierpnia 2017 (spis z 2015 roku). aguastenerife.org
- 3.Cámara Insular de Aguas de Tenerife, „El agua de la Isla está en manos de 30.000 accionistas de un millar de comunidades”, 28 marca 2016. camaradeaguas.com
- 4.Adrián Mesa Delgado, La propiedad privada del agua en Tenerife. Historia de cómo unos pocos juegan con un bien básico, praca dyplomowa z dziennikarstwa, Universidad de La Laguna, 2019 (wywiady z byłymi urzędnikami wodnymi, naukowcami i cabuqueros). riull.ull.es
- 5.Ley 12/1990, de 26 de julio, de Aguas de Canarias, tekst jednolity, przepisy przejściowe drugi i trzeci. boe.es
- 6.El Faro de La Palma, „Contigo La Palma pide que no haya prórrogas para el agua privada en Canarias a partir de 2040”, 21 października 2026. elfarodelapalma.es
- 7.RTVC, „El 1 de marzo termina la emergencia hídrica en Tenerife”, 26 lutego 2026. rtvc.es
- 8.N. González Sacramento, C. Rubio Armendáriz, Á. J. Gutiérrez Fernández i in., „El agua de consumo como fuente de exposición crónica a fluoruro en Tenerife; evaluación del riesgo”, Nutrición Hospitalaria 31(4), 2015, s. 1787-1794. aulamedica.es
- 9.Toni Ferrera, „Las recientes erupciones y el exceso de demanda reavivan la alerta de una traba histórica con el agua del norte de Tenerife”, Canarias Ahora, 26 lutego 2023. eldiario.es
- 10.Canarias Ahora, „Salud Pública recomienda que los niños no beban agua del grifo en varios barrios de Santa Cruz de Tenerife”, 18 października 2024. eldiario.es
- 11.José Antonio Felipe, artykuł o tragedii z 1950 roku w galerii Las Goteras, Vilaflor, Diario de Avisos, 26 sierpnia 2026. diariodeavisos.elespanol.com
- 12.Associated Press, „6 die in Canary Islands tunnel”, 11 lutego 2007. nbcnews.com
Czytaj dalej

Ścieki
Co trafia do oceanu

Mieszkania
Mieszkania w liczbach

Polityka
Kto rządzi Kanarami i co dalej

Teide
Jak legalnie stanąć na szczycie Teide

Wulkan
Wulkan pod obserwacją

Ruch drogowy
TF-5: anatomia korka

Zakupy
Dlaczego paczka z Madrytu może kosztować więcej niż z Chin

Ludność
Kto mieszka na Teneryfie

Hotele
Do kogo należą hotele na Teneryfie

Gospodarka
Z czego żyje Teneryfa

Pogoda
Pogoda na Teneryfie, piętro po piętrze

Kuchnia i restauracje
Teneryfa przy stole


