Od wulkanu do dziś
Historia Teneryfy
Wyspę stworzył ogień, nazwę nadali jej Guanczowie, podbiła ją Kastylia, a wzbogacił atlantycki handel. Przeszłość Teneryfy nie jest zamknięta w muzeach: widać ją w układzie ulic miasteczek, w nazwach wsi i w fiestach, które wciąż wypełniają kalendarz. Oto ta historia w siedmiu rozdziałach.
Nowa seria
Miejscowości Teneryfy
Historia wyspy, miejscowość po miejscowości: pogłębione artykuły oparte na badaniach naukowych i źródłach, z przypisem do każdego faktu. Dodajemy kolejne miejscowości, aż obejmiemy całą wyspę.
Santa Cruz, La Laguna i wschód

San Cristóbal de La Laguna: miasto zaplanowane na czas pokoju
Wytyczona na pustej równinie pod koniec XV wieku i nigdy nieotoczona murami, La Laguna stała się wzorem dla hiszpańskich miast po drugiej stronie Atlantyku. Jej historia opowiedziana na podstawie dokumentów.
Poznaj jej historię →

Bajamar i Punta del Hidalgo: wybrzeże La Laguny
Jaskinie i usypiska muszli Guanczów, wioska rybacka wokół siedemnastowiecznej kaplicy, droga zbudowana dla bananów, hotele z lat 60. i surferzy z lat 70. Historia wybrzeża, na którym La Laguna schodzi do oceanu.
Poznaj jej historię →

Candelaria: sanktuarium nad oceanem
Jaskinia, figura, która przyszła z oceanu, i wieś rybaków i garncarzy, która wyrosła wokół niej. Jak Candelaria stała się duchowym centrum Wysp Kanaryjskich, straciła swoją Matkę Bożą w powodzi w 1826 roku i odbudowała się wokół nowej.
Poznaj jej historię →

Santa Cruz: od obozu wojskowego do stolicy
Obóz konkwistadorów na plaży w 1494 roku, królewski port z kilkudziesięcioma domami, potem siedziba kapitanów generalnych, miasto, które powstrzymało Nelsona, i po długim sporze z La Laguną i Las Palmas stolica Wysp Kanaryjskich. Jak port stworzył miasto.
Poznaj jej historię →
Północ

Garachico: port, który zabrał wulkan
Przez dwa stulecia Garachico było wielkim portem Teneryfy, wysyłającym cukier i malmazję do Europy i obu Ameryk. Wiosną 1706 roku wulkan wypełnił jego zatokę lawą. Co zniszczyła erupcja i co miasto zbudowało na niej.
Poznaj jej historię →

La Orotava: miasto wytyczone sznurem
Królestwo Guanczów Taoro, ulubiona ziemia uprawna konkwistadorów, miasto założone na papierze w 1506 roku, dwie dzielnice podzielone bogactwem i młynami wodnymi oraz villa, która wykupiła swoją niezależność od La Laguny. Pięć stuleci La Orotavy.
Poznaj jej historię →

Icod de los Vinos: smocze drzewo i zatoczka San Marcos
Królestwo Guanczów na potoku lawy z Pico Viejo, święty znaleziony w nadmorskiej jaskini, zatoczka nazwana w 1501 roku od smoczego drzewa, lasy sosnowe sięgające oceanu, nieudana królewska eskadra, atak Holendrów w 1599 roku, wino, tuńczyki i banany. Historia Icod i jego przystani.
Poznaj jej historię →

Puerto de la Cruz: od portu wina do pierwszego kurortu
Port doliny Orotava, który wysyłał malmazję do Anglii, żywił się zbożem z Fuerteventury, wywalczył niezależność w 1813 roku, przyjmował wiktoriańskich podróżników i chorych, otworzył w 1886 roku pierwszą spółkę turystyczną na Kanarach i stał się miejscem spotkań brytyjskich i niemieckich gości. Historia Puerto de la Cruz.
Poznaj jej historię →

San Juan de la Rambla: wieś na polu lawy
Jaskinie Guanczów w dawnym klifie morskim, portugalski osadnik i jego kaplica na polu lawy, pszenica i malmazja, sztorm w 1722 roku i powódź w 1826 roku, kamieniołom, z którego zbudowano wieś, młyn gofio i królewski tytuł w 1925 roku. Historia małej miejscowości na północnym wybrzeżu.
Poznaj jej historię →

Buenavista del Norte: planowane miasteczko na krańcu wyspy
Miasteczko założone aktem pisemnym w 1513 roku i wytyczone, zanim je zbudowano, trzcina cukrowa i winnice u stóp masywu Teno, pustelnie rozsiane po odległych majątkach, plaga szarańczy, latarnia morska na zachodnim krańcu i kościół, który spłonął w 1996 roku i odrodził się. Historia Buenavista del Norte.
Poznaj jej historię →
Południe

Adeje: królestwo, twierdza i markizowie
Królestwo Guanczów, według legendy pierwsze na wyspie, bunt po podboju, ufortyfikowana cukrownia genueńskiej rodziny, w której gościł angielski handlarz niewolników, feudalne władztwo trwające do XIX wieku i wybrzeże, które stało się Costa Adeje.
Poznaj jej historię →

La Caleta: dawny port Adeje
Zanim przyszły hotele, ta mała zatoczka była oknem Adeje na ocean: przystanią dla wina, smoły i porostu barwierskiego, miejscem odnalezienia figury Matki Bożej na brzegu, kotwicowiskiem angielskiego handlarza niewolników i celem piratów. Długa historia wioski rybackiej na Costa Adeje.
Poznaj jej historię →

Los Cristianos: port południa
Zagroda dla bydła wymieniona w 1516 roku, kotwicowisko dla zboża i pomidorów z południa, molo, którego budowa trwała trzy dekady, grupa szwedzkich pacjentów szukających słońca i port promowy dla zachodnich wysp. Jak wioska rybacka stała się jedną z najruchliwszych miejscowości Teneryfy.
Poznaj jej historię →

Las Galletas: sól, ryby i miasto-ogród
Ujście wąwozu wymienione w 1516 roku, lawowe wybrzeże, na którym Guanczowie robili sól, wioska rybacka na skraju malpaís, a obok Ten Bel, eksperymentalne miasteczko wakacyjne z lat 60. Historia południowego brzegu Arony.
Poznaj jej historię →

Playa de las Américas: kurort od zera
Suche wybrzeże pól pomidorów i rytów Guanczów na granicy dwóch gmin, kataloński przedsiębiorca, który w 1965 roku zobaczył w nim kurort, pięć tysięcy palm i hotel z basenami Césara Manrique. Jak wymyślono Playa de las Américas.
Poznaj jej historię →

Callao Salvaje: kurort z dekretu
Dziki kamienisty brzeg pod tarasami bananowymi Adeje, ogłoszony przez rząd Franco w 1969 roku „Ośrodkiem Narodowego Znaczenia Turystycznego” na wniosek jednego z architektów Ten Bel. Jak plan na siedemdziesiąt hektarów stał się miasteczkiem na klifach Costa Adeje.
Poznaj jej historię →

Playa Paraíso: raj na papierze
Pasterskie szałasy i obsydian na cyplach, zatoczka, w której łodzie ładowały porost barwierski, tarasy z pomidorami i plantacje bananów, potem plan specjalny z 1972 roku i dziesięciolecia budowy, które po nim nastąpiły. Krótka historia najbardziej wysuniętego na zachód kurortu Adeje.
Poznaj jej historię →

El Médano: port pod czerwoną górą
Czerwony wulkan, według którego żeglarze orientowali się wokół wyspy, schronienia Guanczów na wydmach, kotwicowisko floty Magellana w 1519 roku, port dla wielbłądów i parowców, letnia kolonia z kobietą na czele w 1933 roku, wojenne bunkry, zapomniane lotnisko i wiatr, który trzymał masową turystykę z daleka. Historia El Médano.
Poznaj jej historię →
Zachodnie wybrzeże

Guía de Isora: od Teide po ocean
Długi pas ziemi od zboczy Pico Viejo do Atlantyku, szlaki pasterzy i ryte skały, wieś, która wyrosła wokół szesnastowiecznego kościoła, i zakątek wyspy tak odizolowany, że drogi dotarły tu dopiero w XX wieku. Historia Guía de Isora.
Poznaj jej historię →

Playa San Juan: port Guía de Isora
Zatoczka na końcu dawnego potoku lawy, przystań dla porostu barwierskiego w latach 20. XVI wieku, żeglarze przybrzeżni z dobrą opinią, przetwórnia ryb, klub piłkarski założony przez rybaków w 1947 roku i droga, która dotarła tu dopiero w XX wieku. Historia wybrzeża pod Guía de Isora.
Poznaj jej historię →

Alcalá: wioska rybacka na lawie
Jęzory lawy, które tysiące lat temu spłynęły do oceanu, guanczowskie usypisko muszli zwane „skarbonką”, kaplica Matki Bożej z Candelarii, saliny i droga, która dotarła tu dopiero w latach 30. XX wieku. Krótka historia wioski rybackiej na zachodnim wybrzeżu.
Poznaj jej historię →

Puerto Santiago i Los Gigantes: życie pod klifami
Pasterskie pogranicze między dwoma królestwami Guanczów, władztwo kupione od Korony, mały port rybacki, który handlował miodem z La Gomerą, ostatnia erupcja na Teneryfie w 1909 roku i kurort turystyczny zrodzony z dekretu z 1964 roku. Historia wybrzeża Santiago del Teide.
Poznaj jej historię →
Wkrótce kolejne miejscowości
Którą miejscowość mamy opisać następną? Daj nam znać.

Zrodzona z ognia
Teneryfa wyrosła z dna Atlantyku jako kilka osobnych wysp wulkanicznych. Najstarsze skały leżą w masywach Anaga na północnym wschodzie, Teno na północnym zachodzie i Adeje na południu; późniejsze erupcje wypełniły przestrzeń między nimi i zespoliły je w jedną wyspę.
Znacznie później, w ciągu ostatnich 200 000 lat, wewnątrz ogromnej kaldery Las Cañadas wyrósł nowy wulkan: Teide. Ma 3715 metrów, jest najwyższą górą Hiszpanii i wciąż jest aktywny. Erupcja z 1706 roku zasypała port w Garachico, a ostatnia erupcja na wyspie, Chinyero, miała miejsce w 1909 roku na północno-zachodnim zboczu.

Pierwsi mieszkańcy Teneryfy
Pierwsi mieszkańcy wyspy, Guanczowie, przybyli z Afryki Północnej i byli spokrewnieni z ludami Amazigh (Berberami); badania genetyczne ich szczątków potwierdzają to pochodzenie. Przypłynęli ponad dwa tysiące lat temu i żyli bez metalu: narzędzia robili z kamienia, w tym z ostrego obsydianu z Teide, z kości i drewna.
Hodowali kozy i owce, uprawiali jęczmień i jedli gofio, mąkę z prażonego zboża, która do dziś jest podstawą kanaryjskiej kuchni. Wielu mieszkało w jaskiniach. Część zmarłych mumifikowali, a ten zabieg nazywał się mirlado; kilka takich mumii można zobaczyć w Museo de la Naturaleza y Arqueología (MUNA) w Santa Cruz.
W XV wieku wyspa dzieliła się na dziewięć królestw, menceyatos, z których każdym rządził mencey: Anaga, Tegueste, Tacoronte, Taoro, Icod, Daute, Adeje, Abona i Güímar. Teide, przez nich nazywany Echeyde, był świętą górą.
Według tradycji około 1400 roku dwaj pasterze Guanczów znaleźli na plaży w menceyato Güímar drewnianą figurę Matki Bożej. Virgen de Candelaria została patronką Wysp Kanaryjskich i co roku w sierpniu tysiące pielgrzymów idą przez noc do jej bazyliki, nad którą czuwają brązowe posągi dziewięciu menceyes.

Ostatnia niezdobyta wyspa
Teneryfa była ostatnią z Wysp Kanaryjskich podbitą przez Koronę Kastylii. W 1494 roku Alonso Fernández de Lugo wylądował w Añazie, tam gdzie dziś stoi Santa Cruz. Wyspa była podzielona: cztery menceyatos, Anaga, Güímar, Abona i Adeje, zawarły z przybyszami pokój, a północne królestwa pod wodzą Bencoma, menceya Taoro, stawiały opór.
W maju 1494 roku wojownicy Bencoma zaskoczyli armię Luga w wąwozie Acentejo i zadali jej druzgocącą klęskę. Miasteczko w tym miejscu do dziś nazywa się La Matanza de Acentejo, czyli „rzeź pod Acentejo”.
Lugo wrócił z posiłkami. W listopadzie 1495 roku wygrał bitwę pod Aguere, na równinie, na której stoi dziś La Laguna, a w grudniu 1495 roku drugą bitwę pod Acentejo, upamiętnioną w nazwie sąsiedniego miasteczka, La Victoria de Acentejo. Osłabieni wojną i epidemią, ostatni menceyes poddali się w 1496 roku.

La Laguna, cukier i wino
W 1496 roku Lugo założył San Cristóbal de La Laguna jako stolicę wyspy. Ulice wytyczono na otwartej siatce, bez murów miejskich, a ten plan posłużył później za wzór dla miast kolonialnych w obu Amerykach. Stare miasto od 1999 roku jest wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Osadnicy przybywali z Kastylii i Andaluzji, z Portugalii, Genui i Flandrii. Pierwszym wielkim towarem eksportowym była trzcina cukrowa; gdy wyparł ją tańszy cukier z Ameryki, jej miejsce zajęły winnice. Wino Malvasía z Teneryfy, w Anglii nazywane „canary”, nalewano w londyńskich tawernach, a bohaterowie Szekspira domagają się kubka tego trunku.
Ten handel opłacił szlacheckie domy w La Orotavie i La Lagunie, z rzeźbionymi drewnianymi balkonami i ukrytymi patiami, i uczynił z Garachico najruchliwszy port wyspy.

Wulkan, ogród i admirał
5 maja 1706 roku erupcja posłała potoki lawy na Garachico. Duża część miasta została zniszczona, a port zasypany, więc handel przeniósł się do Puerto de la Cruz i Santa Cruz. Lawa, która dotarła do oceanu, utworzyła naturalne baseny skalne, z których dziś korzystają kąpiący się, obok XVI-wiecznego Castillo de San Miguel.
W 1788 roku król Karol III nakazał założenie w Puerto de la Cruz ogrodu botanicznego do aklimatyzacji roślin tropikalnych w drodze do Hiszpanii. Jardín de Aclimatación de La Orotava jest do dziś otwarty dla zwiedzających.
W nocy z 24 na 25 lipca 1797 roku brytyjska eskadra pod dowództwem kontradmirała Horatio Nelsona zaatakowała Santa Cruz. Obrońcy pod wodzą generała Antonia Gutiérreza odparli atak, a Nelson został trafiony w prawe ramię, które trzeba było amputować. Armata, której tradycyjnie przypisuje się ten strzał, El Tigre, jest wystawiona w pozostałościach Castillo de San Cristóbal pod Plaza de España.

Wolne porty, banany i pierwsi goście
W 1833 roku Santa Cruz de Tenerife zostało stolicą jednej prowincji Wysp Kanaryjskich i pełniło tę rolę do 1927 roku, kiedy prowincję podzielono na dwie. W 1852 roku ustawa o wolnych portach otworzyła wyspy na międzynarodową żeglugę.
Koszenila, czerwony barwnik pozyskiwany z owadów żyjących na opuncjach, przyniosła krótki boom, aż zastąpiły ją barwniki syntetyczne. Potem przyszły banany, wysyłane głównie do Wielkiej Brytanii, i to one stały się nowym źródłem dochodu wyspy.
Brytyjczycy przyjeżdżali też dla klimatu. Od końca XIX wieku Puerto de la Cruz przyjmowało rekonwalescentów i podróżników, a jego hotele, z Grand Hotel Taoro na czele, i angielska biblioteka otworzyły długą historię turystyki na Teneryfie.

Od emigracji do światowej turystyki
Pierwsza połowa XX wieku przyniosła biedę i wielu mieszkańców Teneryfy wyemigrowało, przede wszystkim na Kubę i do Wenezueli. Od lat 60. masowa turystyka przeobraziła południe: Los Cristianos i Playa de las Américas z rybackich wiosek i pól pomidorów stały się kurortami.
W 1977 roku dwa Boeingi 747 zderzyły się we mgle na lotnisku Los Rodeos; to najtragiczniejsza katastrofa w historii lotnictwa. Rok później otwarto lotnisko Tenerife Sur.
Statut autonomii z 1982 roku uczynił z Wysp Kanaryjskich samorządną wspólnotę Hiszpanii, ze stolicą dzieloną przez Santa Cruz de Tenerife i Las Palmas. Park Narodowy Teide, utworzony w 1954 roku, został w 2007 roku wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, a masyw Anaga w 2015 roku uznano za rezerwat biosfery.
Oś czasu
Najważniejsze daty w skrócie. Dotknij daty, aby przejść do jej rozdziału.
- Miliony lat temuMasywy Anaga, Teno i Adeje wyłaniają się jako osobne wyspy wulkaniczne.
- Ostatnie 200 000 latW kalderze Las Cañadas wyrasta Teide.
- Ponad 2000 lat temuZ Afryki Północnej przybywają pierwsi osadnicy.
- ok. 1400Według tradycji pasterze Guanczów znajdują figurę Virgen de Candelaria.
- 1494Alonso Fernández de Lugo ląduje w Añazie. Zwycięstwo Guanczów pod Acentejo.
- 1495Zwycięstwa Kastylijczyków pod Aguere i w drugiej bitwie pod Acentejo.
- 1496Ostatni menceyes się poddają. La Laguna zostaje założona jako stolica.
- 1706Erupcja zasypuje port w Garachico.
- 1788Karol III nakazuje założenie ogrodu botanicznego w Puerto de la Cruz.
- 1797Atak Nelsona na Santa Cruz zostaje odparty.
- 1833Santa Cruz zostaje stolicą prowincji Wysp Kanaryjskich.
- 1852Ustawa o wolnych portach otwiera wyspy na światową żeglugę.
- 1909Chinyero, ostatnia erupcja na wyspie.
- 1954Powstaje Park Narodowy Teide.
- 1982Wyspy Kanaryjskie stają się wspólnotą autonomiczną.
- 1999Stare miasto La Laguna trafia na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.
- 2007Park Narodowy Teide zostaje wpisany na listę UNESCO.
- 2015Anaga zostaje uznana za rezerwat biosfery UNESCO.
Historia, którą można dziś zwiedzić
Sześć miejsc, w których przeszłość wyspy jest na wyciągnięcie ręki, i co się w nich teraz dzieje.

La Laguna
Stare miasto La Laguna
Przejdź się siatką ulic z końca XV wieku, która zainspirowała miasta w Ameryce: Calle San Agustín, katedra i rezydencje wokół Plaza del Adelantado.
Poznaj jej historię →Co się dzieje: La Laguna →
La Orotava
Casa de los Balcones
Rzeźbione drewniane balkony i dziedzińce ze złotego wieku handlu winem, w miasteczku słynącym z piaskowych dywanów na Boże Ciało.
Poznaj jej historię →Co się dzieje: La Orotava →
Garachico
Garachico i Castillo de San Miguel
Mała forteca przy basenach z lawy pozostałych po erupcji z 1706 roku, w dawnym najruchliwszym porcie wyspy.
Poznaj jej historię →Co się dzieje: Garachico →
Candelaria
Menceyes z Candelarii
Dziewięciu brązowych królów Guanczów stoi na nabrzeżu obok bazyliki patronki Wysp Kanaryjskich.
Poznaj jej historię →Co się dzieje: Candelaria →
Santa Cruz de Tenerife
Mumie Guanczów i El Tigre
Zobacz mumie Guanczów w muzeum MUNA i armatę z 1797 roku pod Plaza de España.
Co się dzieje: Santa Cruz de Tenerife →
Icod de los Vinos
Drago Milenario
Wielowiekowe smocze drzewo, żywy symbol wyspy, w miasteczku, które wzbogaciło się na winie.
Poznaj jej historię →Co się dzieje: Icod de los Vinos →Historia, która wciąż świętuje
Wiele fiest na Teneryfie to lekcje historii w przebraniu: nocna pielgrzymka do Candelarii, romerías z wołami i strojami regionalnymi, piaskowe dywany w La Orotavie i święto młodego wina San Andrés. Nasz przewodnik po fiestach wyjaśnia, co dzieje się na każdej z nich, a agenda pokazuje, kiedy jest następna.
Autorzy zdjęć (Wikimedia Commons)
- Teide Canadas · Ingo Mehling · CC BY-SA 4.0
- Tenerife Candelaria 9 guanche kings · Bjoertvedt · CC BY-SA 4.0
- Menceyatos 01 · Koppchen · CC BY 3.0
- Acentejo Battle · Gumersindo Robayna · Public domain
- Edificio en calle San Agustín 6, La Laguna · Diego Delso · CC BY-SA 3.0
- Casa de los Balcones (La Orotava) · Axel Cotón Gutiérrez · CC BY-SA 4.0
- Hotel Taoro y Jardines (1893) · Carl Norman, FEDAC / Cabildo de Gran Canaria · CC BY 4.0
- Garachico · Mike McBey · CC BY 2.0
- Garachico - Castillo San Miguel · Wolfgang Sauber · CC BY-SA 3.0
- Nelson wounded at Tenerife, 24 July 1797 · Richard Westall · Public domain
- El Tigre, Castillo de San Cristóbal · Hajotthu · CC BY 3.0
- Drago Milenario de Icod de los Vinos · Lmbuga (Luis Miguel Bugallo Sánchez) · CC BY-SA 4.0


