
Los Cristianos · Miejscowości Teneryfy
Los Cristianos: port południa
Zagroda dla bydła wymieniona w 1516 roku, kotwicowisko dla zboża i pomidorów z południa, molo, którego budowa trwała trzy dekady, grupa szwedzkich pacjentów szukających słońca i port promowy dla zachodnich wysp. Jak wioska rybacka stała się jedną z najruchliwszych miejscowości Teneryfy.
5 min czytania · 10 źródeł · Aktualizacja październik 2026
Bahía de Los Cristianos · Javier1989canario, CC BY-SA 3.0
Przez większość swojej historii Los Cristianos nie było miejscowością, lecz przystanią. Należało do Arony, wsi rolniczej na wzgórzach, i było jej oknem na ocean: miejsce, gdzie ładowano na łodzie zboże, potem koszenilę, a w końcu pomidory z południa, i gdzie zawijały parowce z Santa Cruz w drodze na La Gomerę. Wieś, która wyrosła wokół plaży, była mała i biedna aż do połowy XX wieku. Wyróżniał ją port, a później klimat.1,2
Nazwa starsza niż wieś
Nazwa pojawia się bardzo wcześnie. Nadanie ziemi z 1516 roku opisuje posiadłość w ówczesnym królestwie Abona, ciągnącą się wąwozem do Las Galletas i do brzegu, aż po „wielką zagrodę, którą nazywają Los Cristianos”, zagrody dla bydła niedaleko dzisiejszej plaży.1 Skąd wzięła się ta nazwa, wykorzystane tu źródła nie podają. Ziemia wokół była od stuleci krainą Guanczów: archeolodzy znaleźli na Montaña de Guaza ceramikę Guanczów, obsydian i pozostałości chat, w tym dużą konstrukcję na ostrodze góry z doskonałym widokiem na zatokę, która mogła służyć jako punkt obserwacyjny.3 Niedaleko, w Las Toscas, rozległa sieć kanalików i czarek wyrytych w miękkim tufie wulkanicznym jest chroniona jako jedno z największych stanowisk sztuki naskalnej na wyspie.3,8
W 1625 roku prawie całą ziemię od Los Cristianos do Los Quemados nadano Antónowi Domínguezowi, zwanemu „Starszym”; jego rodzina ufundowała kaplicę, wokół której wyrosła wieś Arona, wysoko na wzgórzach.9 Wybrzeże pozostało niemal puste. Jego wartość była strategiczna: 18 stycznia 1746 roku dwa angielskie okręty próbowały zająć statek z pszenicą zakotwiczony w Los Cristianos i ostrzeliwały brzeg od czwartej po południu do pierwszej w nocy, podczas gdy na plaży zebrało się około 600 milicjantów. Nikt nie został ranny, a Anglicy nie wylądowali.1

Koszenila, pomidory i molo
Arona stała się parafią w 1796 roku i oddzieliła się od Vilaflor w 1798 roku; jej pierwsze rady tworzyli zamożni rolnicy ze wsi na średnich wysokościach (medianías). W tamtym czasie ponad połowa ziemi należała do nieobecnych panów: markizów La Fuente de las Palmas i rodu Adeje.2 Boom koszenilowy w połowie XIX wieku, gdy południe Teneryfy uprawiało opuncje do hodowli owada dającego barwnik, dał kilku miejscowym rodzinom (Domínguez, Bethencourt, Alfonso) pieniądze na zakup ziemi, którą Kościół i dawni panowie musieli sprzedać. Rządziły one gminą przez następne sto lat.2
Na początku XX wieku elita Arony postawiła na nowe uprawy eksportowe, banany, a przede wszystkim pomidory, a to oznaczało dwie rzeczy: wodę i transport. Dekret z 1906 roku zezwolił na budowę mola w Los Cristianos, ale ukończono je dopiero w 1934 roku. W 1911 roku regularna linia parowców łącząca Las Palmas, Santa Cruz i La Gomerę zawijała już do Los Cristianos dwa razy w miesiącu w każdym kierunku.1,2 W 1927 roku rada gminy prosiła nawet rząd o zbudowanie planowanego lotniska Wysp Kanaryjskich w zatoce Los Cristianos; wybór padł na Gando, a później na Los Rodeos, częściowo dlatego, że Los Cristianos leżało 105 kilometrów od Santa Cruz bez porządnej drogi.2 Ta droga, południowa obwodnica planowana po raz pierwszy w 1858 roku, dotarła wreszcie do wsi w 1946 roku, po tym jak w latach 40. Canal del Sur zaczął doprowadzać wodę z Fasnii.2 Pierwszy plan rozwoju urbanistycznego Los Cristianos zatwierdzono już w 1934 roku.2

Szwedzi
Gdy przybyli pierwsi zagraniczni goście, Los Cristianos było wciąż małą wsią; antropolog K. E. Moore, który mieszkał tam w tamtych latach, pisał w 1970 roku o jej „modernizacji”.5 Pod koniec lat 50., według Kościoła Szwecji w Los Cristianos, para Szwedów na wózkach inwalidzkich przyjechała spróbować tutejszego klimatu, bo słyszała, że jest niezwykle ciepły i stabilny. Poczuli się lepiej, a za nimi przyjechali inni: ludzie z reumatyzmem, stwardnieniem rozsianym i łuszczycą. Początkowo mieszkali w wynajętym domu we wsi; w 1963 roku na skraju pól otwarto specjalnie zbudowany dom, Casa Sueca albo Vintersol, z fizjoterapeutami i personelem zatrudnionym na miejscu, a jesienią 1965 roku znacznie większy ośrodek rehabilitacyjny przejął nazwę Vintersol na Playa de las Vistas.4
W 2004 roku Arona oficjalnie uhonorowała tych szwedzkich gości i wydała książkę Sol de invierno, przedstawiającą ich jako początek turystyki na południu. Recenzja tej książki pióra antropolożki Raquel de la Cruz Modino studzi te zachwyty. Szwedzi nie byli jedynymi cudzoziemcami w Los Cristianos w tamtych latach, a jeden z autorów samej książki, rodowity mieszkaniec wsi, uważał twierdzenie, że to oni zapoczątkowali jej rozwój, za przesadzone. Autorzy zgadzają się natomiast, że wyróżniało ich to, jak blisko żyli z mieszkańcami: uczyli się hiszpańskiego, pomagali w szkołach i polegali na miejscowych w codziennej opiece.5
Kurort dla całego świata
Masowa turystyka przyszła w latach 60. Arona zatwierdziła w 1966 roku plan ogólny, który udostępnił pod zabudowę całą gminę, a po nim siedemnaście planów częściowych z miejscem na około 145 000 łóżek turystycznych.6 Autostrada południowa (1975) i lotnisko Tenerife Sur (1978) uczyniły z wybrzeża główny region turystyczny wyspy, a port Los Cristianos stał się samodzielnym węzłem komunikacyjnym.5,6,10 Starą wieś wokół plaży otaczają dziś bloki apartamentów, od stożka wulkanicznego Chayofita po Montaña de Guaza, a promy na La Gomerę, El Hierro i La Palmę odpływają z portu, na który rolnicy z Arony tak długo czekali.7,10

Przypisy i źródła
- 1.A. Mederos Martín i G. Escribano Cobo, „Prospección arqueológica de La Caleta de Adeje (Tenerife, Islas Canarias)”, Revista de Historia Canaria 198 (2016), s. 177-229 (nadanie ziemi z 1516 roku, atak z 1746 roku za Rumeu de Armasem, trasa parowca z 1911 roku). riull.ull.es
- 2.M. M. Chinea Oliva, „Las bases sociales del poder local. Algunos apuntes para su estudio en Arona (sur de Tenerife), 1900-1936”, XIV Coloquio de Historia Canario-Americana (2000). Na podstawie protokołów rady gminy Arona i ówczesnej prasy. revistas.grancanaria.com
- 3.A. Mederos Martín, G. Escribano Cobo i V. Valencia Afonso, „Poblamiento aborigen y grabados rupestres en el municipio de Arona (Tenerife, islas Canarias)”, Anuario de Estudios Atlánticos 68 (2022), 068-002, s. 1-80. revistas.grancanaria.com
- 4.Svenska kyrkan i Los Cristianos (Kościół Szwecji), „Historia” (własna relacja kościoła o Casa Sueca i Vintersol). svenskakyrkan.se
- 5.R. de la Cruz Modino, recenzja: A. Galván Tudela, N. González Lemus, K. Moore i R. Hernández Armas, Sol de invierno. Homenaje de Arona al turismo sueco (Arona, 2004), PASOS. Revista de Turismo y Patrimonio Cultural 3(1) (2005), s. 211-214. DOI 10.25145/j.pasos.2005.03.016. ojsull.webs.ull.es
- 6.C. García-Blanco Chávez, „Turismo y territorio. La transformación del sur de Tenerife (1960-2018)”, Territorios en Formación 23 (2025), DOI 10.20868/tf.2025.23.5625. polired.upm.es
- 7.INVOLCAN, Geoturismo urbano de Tenerife: Arona-Adeje costa, 2019. tfgeoturismo.involcan.org
- 8.Cabildo de Tenerife, Patrimonio Histórico de Tenerife. Catálogo de Bienes de Interés Cultural, 2018 (hasła Las Toscas i La Rasca). tenerife.es
- 9.Ayuntamiento de Arona, „Conjunto Histórico de Arona” (gminna strona o dziedzictwie). arona.org
- 10.Artykuł publicystyczny: I. Vasallo, „Historia y desarrollo del turismo en el sur de Tenerife”, Tourinews, 27 września 2021 (daty autostrady i lotniska; obecne trasy promowe). tourinews.es
Co się teraz dzieje: Arona →
Fiesty, koncerty i wydarzenia z agendy urzędu gminy, aktualizowane codziennie.
Więcej miejscowości z serii

La Laguna · Miejscowości Teneryfy
San Cristóbal de La Laguna: miasto zaplanowane na czas pokoju

Garachico · Miejscowości Teneryfy
Garachico: port, który zabrał wulkan

Bajamar · Miejscowości Teneryfy
Bajamar i Punta del Hidalgo: wybrzeże La Laguny

Candelaria · Miejscowości Teneryfy
Candelaria: sanktuarium nad oceanem

Santa Cruz de Tenerife · Miejscowości Teneryfy
Santa Cruz: od obozu wojskowego do stolicy

La Orotava · Miejscowości Teneryfy
La Orotava: miasto wytyczone sznurem

Adeje · Miejscowości Teneryfy
Adeje: królestwo, twierdza i markizowie

La Caleta · Miejscowości Teneryfy
La Caleta: dawny port Adeje

Las Galletas · Miejscowości Teneryfy
Las Galletas: sól, ryby i miasto-ogród

Playa de las Américas · Miejscowości Teneryfy
Playa de las Américas: kurort od zera

Callao Salvaje · Miejscowości Teneryfy
Callao Salvaje: kurort z dekretu

Playa Paraíso · Miejscowości Teneryfy
Playa Paraíso: raj na papierze

Guía de Isora · Miejscowości Teneryfy
Guía de Isora: od Teide po ocean

Playa San Juan · Miejscowości Teneryfy
Playa San Juan: port Guía de Isora

Alcalá · Miejscowości Teneryfy
Alcalá: wioska rybacka na lawie

Puerto Santiago · Miejscowości Teneryfy
Puerto Santiago i Los Gigantes: życie pod klifami

El Médano · Miejscowości Teneryfy
El Médano: port pod czerwoną górą

Icod de los Vinos · Miejscowości Teneryfy
Icod de los Vinos: smocze drzewo i zatoczka San Marcos

Puerto de la Cruz · Miejscowości Teneryfy
Puerto de la Cruz: od portu wina do pierwszego kurortu

San Juan de la Rambla · Miejscowości Teneryfy
San Juan de la Rambla: wieś na polu lawy

Buenavista del Norte · Miejscowości Teneryfy
Buenavista del Norte: planowane miasteczko na krańcu wyspy


