📖 Pobierz przewodnik po Teneryfie w PDF - całkowicie ZA DARMO, w Twoim języku!7 języków

Canarian Pulse - Fiesty, wydarzenia i historia Teneryfy: aktualna agenda urzędów gmin i historia wyspy

Canarian Pulse - Tenerife Fiestas & Events

Odkryj prawdziwą Teneryfę

382wydarzeniaw16gminach
Kościół La Concepción z dzwonnicą w Santa Cruz de Tenerife

Santa Cruz de Tenerife · Miejscowości Teneryfy

Santa Cruz: od obozu wojskowego do stolicy

Obóz konkwistadorów na plaży w 1494 roku, królewski port z kilkudziesięcioma domami, potem siedziba kapitanów generalnych, miasto, które powstrzymało Nelsona, i po długim sporze z La Laguną i Las Palmas stolica Wysp Kanaryjskich. Jak port stworzył miasto.

6 min czytania · 6 źródeł · Aktualizacja październik 2026

Iglesia de la Concepción · Carlos Teixidor Cadenas, CC BY 4.0

Santa Cruz nie miało być stolicą. Przez dwa stulecia było portem cudzego miasta, pasem domów między wąwozem a oceanem, który służył La Lagunie, stolicy wyspy na płaskowyżu. Jego los odmienił ocean: statki zawijające w drodze do Ameryki, kapitanowie generalni, którzy woleli mieszkać przy swojej flocie, i handel portowy, który wzbogacił klasę kupiecką. W XIX wieku port wyprzedził miasto, któremu służył.

Obóz przy wąwozie

W maju 1494 roku, według tradycji 3 maja, Alonso Fernández de Lugo wysadził swoją armię przy wąwozie Añazo i założył ufortyfikowany obóz. Było to miejsce łatwe do obrony, najpewniej na skraju królestwa Güímar, którego Guanczowie nie stawiali przybyszom oporu.1 Rys historyczny przygotowany przez sam urząd miasta umieszcza natomiast ten teren w królestwie Anaga, co przypomina, że granice królestw Guanczów wciąż są przedmiotem dyskusji.5 Z tego obozu Kastylijczycy wyruszyli w głąb wyspy, zostali pokonani pod Acentejo, wycofali się i wrócili z posiłkami w latach 1495 i 1496.1 Wąwóz przyjął później nazwę Santos, od domu kupca i handlarza niewolników Diega Santosa, który mieszkał w pobliżu.1

Po zakończeniu podboju kotwicowisko obozu stało się pierwszym portem wyspy. Od początku XVI wieku nadania ziemi nazywają je już Puerto Real, portem królewskim, przez który musiał przechodzić ruch urzędowy i floty płynące na Atlantyk.1

Port królewski

Pierwsza osada była maleńka. Jej rdzeń tworzył kościół La Concepción, udokumentowany od 1501 roku, z grupą domów i placykiem obok oraz domami gubernatora na wschodzie.1,6 W latach 1510-1529 osada była niemal pusta, częściowo dlatego, że Lugo zmusił wielu jej osadników do udziału w swoich wyprawach na wybrzeże Sahary, z których wielu nie wróciło.1 Nowe nadania z lat 20. i 50. XVI wieku rozszerzyły ją na zachód, wytyczając dzisiejszą Calle de La Candelaria.1

Obrona była stałym zmartwieniem. W 1511 roku zaprojektowano wieżę, której nigdy nie zbudowano; zamiast niej w 1513 roku na języku bazaltu na północ od miejsca wyładunku postawiono platformę dla dział, odnowioną w 1543 roku i zastąpioną od 1553 roku pierwszą fortecą wyspy. Większość napastników w tamtych latach to francuscy korsarze, uboczny skutek wojen między Karolem V a Franciszkiem I.1 Do 1547 roku ludzie i towary schodzili na ląd z małych łodzi na żwirowej zatoczce; od końca lat 40. XVI wieku molo ułatwiło wyładunek, choć historia urzędu miasta odnotowuje, że pierwsze wkrótce zniszczył sztorm.1,5 Archeolog Alberto García Montes de Oca naliczył w porcie ponad sto wraków w samym XVI wieku.1

Castillo de San Juan, zbudowany w 1641 roku do ochrony południowej części zatoki
Castillo de San Juan, zbudowany w 1641 roku do ochrony południowej części zatoki · Koppchen, CC BY 3.0

Fortyfikacje rosły razem z miastem. Zamek San Cristóbal, który dziś już nie istnieje, stał się jego główną fortecą, a w 1641 roku, gdy bunty w Portugalii i Katalonii sprawiły, że wyspa poczuła się zagrożona, na południowym krańcu zatoki zbudowano zamek San Juan z czarnego kamienia.1,6

Przybywają kapitanowie generalni

XVIII wiek zmienił port w miasto. Dwie rzeczy wydarzyły się niemal jednocześnie. W 1706 roku erupcja, która zniszczyła port w Garachico, usunęła głównego rywala Santa Cruz na północy. A w 1723 roku komendant generalny Kanarów, markiz Valhermoso, przeniósł swoją rezydencję z La Laguny do Santa Cruz, a miasto stało się jedynym upoważnionym portem prowincji, ściągając do siebie niemal cały handel.2 Pod koniec stulecia było niekwestionowanym centrum handlu zagranicznego wysp.2

Główny plac w grudniu 1774 roku: fontanna, zamek i ludzie napełniający beczki wodą
Główny plac w grudniu 1774 roku: fontanna, zamek i ludzie napełniający beczki wodą · Gabriel Bray, domena publiczna (Royal Museums Greenwich)

Francuskie wyprawy naukowe, które zatrzymywały się tu w drodze przez Atlantyk, zostawiły barwne opisy. Uznały lądowanie za niebezpieczne, z falą, która mogła roztrzaskać łodzie o molo, a zaopatrzenie w wodę za słabe; statki przypływały głównie po wodę, wino i świeżą żywność.2 Podziwiały białe domy, aleję Alameda otwartą w 1787 roku i marmurowy pomnik Matki Bożej z Candelarii postawiony na głównym placu w 1778 roku, i były wstrząśnięte biedą dużej części ludności.2 Miasto liczyło w połowie stulecia około 7000 mieszkańców, a pod jego koniec około 8400.2 Na długie rejsy zaopatrywano się w dwa rodzaje wina: złocistą malvasię, którą lubili Anglicy, i wytrawne vidueño, preferowane przez Niemców i Holendrów, które lepiej znosiło morze.2

Noc z 25 lipca 1797 roku

Fortyfikacje przeszły próbę w lipcu 1797 roku, gdy brytyjska eskadra pod dowództwem kontradmirała Horatio Nelsona próbowała zdobyć miasto i została odparta; potem wzmocniono garnizon i zbudowano nowy fort.2 Zwycięstwo wyrobiło Santa Cruz imię. Na prośbę komendanta generalnego, Antonia Gutiérreza, miasto otrzymało tytuł villa dekretem królewskim z 21 listopada 1797 roku, a w 1803 roku własny herb.3 Urząd miasta datuje swój pierwszy ratusz na 1803 rok, gdy Santa Cruz ogłoszono villa exenta, niezależną od La Laguny.5 Trzy lwie głowy na tarczy oznaczają trzy odparte ataki brytyjskie: Blake'a w 1657 roku, Jenningsa w 1706 roku i Nelsona w 1797 roku.3

Triunfo de la Candelaria, marmurowy pomnik z 1778 roku na głównym placu
Triunfo de la Candelaria, marmurowy pomnik z 1778 roku na głównym placu · Koppchen, CC BY 3.0

Stolica Kanarów

XIX wiek był stuleciem walki o stołeczność. Kortezy z Kadyksu, debatując w 1812 roku nad nowymi prowincjami Hiszpanii, były świadkiem zaciętego sporu między posłami z Gran Canarii, którzy domagali się stolicy dla Las Palmas, a posłami z Teneryfy, podzielonymi między La Lagunę a Santa Cruz; wygrało Santa Cruz.4 Dekret królewski z 1822 roku potwierdził to tymczasowo, a kolejny, z 30 listopada 1833 roku, ostatecznie: Santa Cruz zostało stolicą jedynej prowincji Wysp Kanaryjskich.4 Prawa miejskie uzyskało dopiero w 1859 roku.3

Rywalizacja z Las Palmas na tym się nie skończyła. Ustawa o wolnych portach z 1852 roku otworzyła wyspy na międzynarodową żeglugę i zaostrzyła konkurencję między oboma portami; w tym samym roku rząd prowincji podzielono na dwa okręgi, co odwrócono w 1854 roku, a sprawa była przedmiotem sporów przez resztę stulecia.4 Pleito insular, czyli spór wysp, rozstrzygnęła, przynajmniej częściowo, dyktatura Prima de Rivery: dekret królewski z 21 września 1927 roku podzielił archipelag na dwie prowincje, z Santa Cruz jako stolicą zachodniej, złożonej z Teneryfy, La Palmy, La Gomery i El Hierro.4,5

Pałac Capitanía General, rozpoczęty za Valeriana Weylera pod koniec lat 70. XIX wieku
Pałac Capitanía General, rozpoczęty za Valeriana Weylera pod koniec lat 70. XIX wieku · Koppchen, CC BY 3.0

Nowy status wymagał nowych budynków. Mieszczaństwo złożone z kupców i agentów żeglugowych, w przeciwieństwie do dawnej szlachty ziemiańskiej z La Laguny, wzniosło teatr (dzisiejszy Teatro Guimerá, zaprojektowany w 1847 roku), halę targową, kluby, a na początku XX wieku świątynię masońską.3,6 Równie ważne było wojsko. Kapitan generalny Valeriano Weyler, który przybył w 1878 roku, zbudował pałac Capitanía General, szpital wojskowy i nowe ulice; sufit jego sali tronowej, namalowany w 1881 roku przez miejscowego artystę Gumersinda Robaynę, zawiera pierwszy zestaw herbów wszystkich Wysp Kanaryjskich, wzór dla kilku używanych dziś herbów wysp.3 Od 1903 roku powstawał nowy ratusz.3

Poza starym centrum miasto rozrosło się na obu brzegach wąwozu, połączonych mostami, w robotniczą dzielnicę El Toscal, aż do 1860 roku teren marginalny, który rósł razem z portem, i wille miasta-ogrodu w Barrio de los Hoteles.5,6 Dziś Santa Cruz dzieli z Las Palmas stołeczność Wysp Kanaryjskich, rządzi prowincją złożoną z czterech wysp i rozciąga się od brzegu, na którym obozowali konkwistadorzy, po stary wulkaniczny masyw Anaga.5

Przypisy i źródła

  1. 1.A. García Montes de Oca, „El Puerto de Santa Cruz de Tenerife en la primera mitad del siglo XVI”, XXIV Coloquio de Historia Canario-Americana (2020), XXIV-047, s. 1-11. Na podstawie protokołów rady wyspy, akt notarialnych Francisca de Zambrany (1565-1569) i dokumentów dotyczących pierwszej fortecy. Autor twierdzi też, że flota Magellana zawinęła do Santa Cruz w 1519 roku; ta kwestia nie jest rozstrzygnięta. revistas.grancanaria.com
  2. 2.C. González de Uriarte, „Viajeros franceses en Canarias en el siglo XVIII. Una imagen de Santa Cruz de Tenerife”, w: Homenaje al Prof. J. Cantera, Universidad Complutense, 1997, s. 407-416. Na podstawie opublikowanych relacji Feuillée, Adansona, Bordy, Ledru, Bory'ego de Saint-Vincent, Pérona i Milberta. revistas.ucm.es
  3. 3.J. Armas Núñez, „Canarias triunfante: la plasmación de la imagen a través del mito”, Cuadernos de Arte de la Universidad de Granada 44 (2013), s. 123-144. revistaseug.ugr.es
  4. 4.A. J. Padrón Acosta, La dictadura de Primo de Rivera. Una solución al Pleito Insular, praca licencjacka z historii, Universidad de La Laguna, 2017, rozdział 2. riull.ull.es
  5. 5.Ayuntamiento de Santa Cruz de Tenerife, „Información institucional: información histórica” (portal przejrzystości). santacruzdetenerife.es
  6. 6.Cabildo de Tenerife, Patrimonio Histórico de Tenerife. Catálogo de Bienes de Interés Cultural, 2018 (hasła: Antiguo Santa Cruz, El Toscal, Barrio de los Hoteles, La Concepción, zamki San Juan i Paso Alto oraz Teatro Guimerá). tenerife.es

Co się teraz dzieje: Santa Cruz de Tenerife →

Fiesty, koncerty i wydarzenia z agendy urzędu gminy, aktualizowane codziennie.

Więcej miejscowości z serii

La Laguna · Miejscowości Teneryfy

San Cristóbal de La Laguna: miasto zaplanowane na czas pokoju

Garachico · Miejscowości Teneryfy

Garachico: port, który zabrał wulkan

Bajamar · Miejscowości Teneryfy

Bajamar i Punta del Hidalgo: wybrzeże La Laguny

Candelaria · Miejscowości Teneryfy

Candelaria: sanktuarium nad oceanem

La Orotava · Miejscowości Teneryfy

La Orotava: miasto wytyczone sznurem

Adeje · Miejscowości Teneryfy

Adeje: królestwo, twierdza i markizowie

La Caleta · Miejscowości Teneryfy

La Caleta: dawny port Adeje

Los Cristianos · Miejscowości Teneryfy

Los Cristianos: port południa

Las Galletas · Miejscowości Teneryfy

Las Galletas: sól, ryby i miasto-ogród

Playa de las Américas · Miejscowości Teneryfy

Playa de las Américas: kurort od zera

Callao Salvaje · Miejscowości Teneryfy

Callao Salvaje: kurort z dekretu

Playa Paraíso · Miejscowości Teneryfy

Playa Paraíso: raj na papierze

Guía de Isora · Miejscowości Teneryfy

Guía de Isora: od Teide po ocean

Playa San Juan · Miejscowości Teneryfy

Playa San Juan: port Guía de Isora

Alcalá · Miejscowości Teneryfy

Alcalá: wioska rybacka na lawie

Puerto Santiago · Miejscowości Teneryfy

Puerto Santiago i Los Gigantes: życie pod klifami

El Médano · Miejscowości Teneryfy

El Médano: port pod czerwoną górą

Icod de los Vinos · Miejscowości Teneryfy

Icod de los Vinos: smocze drzewo i zatoczka San Marcos

Puerto de la Cruz · Miejscowości Teneryfy

Puerto de la Cruz: od portu wina do pierwszego kurortu

San Juan de la Rambla · Miejscowości Teneryfy

San Juan de la Rambla: wieś na polu lawy

Buenavista del Norte · Miejscowości Teneryfy

Buenavista del Norte: planowane miasteczko na krańcu wyspy

← Cała Historia wyspy