📖 Pobierz przewodnik po Teneryfie w PDF - całkowicie ZA DARMO, w Twoim języku!7 języków

Canarian Pulse - Fiesty, wydarzenia i historia Teneryfy: aktualna agenda urzędów gmin i historia wyspy

Canarian Pulse - Tenerife Fiestas & Events

Odkryj prawdziwą Teneryfę

393wydarzeniaw16gminach
Bazylika w Candelarii i jej dzwonnica nad oceanem

Candelaria · Miejscowości Teneryfy

Candelaria: sanktuarium nad oceanem

Jaskinia, figura, która przyszła z oceanu, i wieś rybaków i garncarzy, która wyrosła wokół niej. Jak Candelaria stała się duchowym centrum Wysp Kanaryjskich, straciła swoją Matkę Bożą w powodzi w 1826 roku i odbudowała się wokół nowej.

7 min czytania · 5 źródeł · Aktualizacja październik 2026

Basílica de Candelaria · Koppchen, CC BY 3.0

Większość kanaryjskich miasteczek wyrosła wokół kościoła. Candelaria wyrosła wokół opowieści. Według tradycji, na długo przed podbojem Teneryfy przez Kastylię, dwaj pasterze Guanczów znaleźli na plaży w królestwie Güímar drewnianą figurę kobiety trzymającej dziecko. Ta figura stała się Matką Bożą z Candelarii, patronką całego archipelagu, a mała nadmorska osada, która wyrosła, by się nią opiekować, jest jedną z najstarszych na wyspie. Przez większość swojej historii była też jedną z najskromniejszych.1

Legenda między dwoma światami

Relacje o objawieniu spisywano od XVI wieku; najważniejsza wyszła spod pióra dominikanina Alonsa de Espinosy, którego historię figury wydrukowano w Sewilli w 1594 roku. W wersji, która stała się kanoniczna, figura pojawiła się na plaży Chimisay, została zaniesiona najpierw do jaskini w wąwozie Chinguaro, a później przeniesiona do jaskini Achbinico, na brzegu, gdzie dziś stoi Candelaria.1 Historycy traktują te teksty jako literaturę dewocyjną, a nie relacje naocznych świadków, ale zgadzają się, o czym ta historia świadczy: okres kontaktów, przed podbojem i w jego trakcie, między Guanczami z południowego wschodu a pierwszymi chrześcijańskimi misjonarzami.1

Późniejsi autorzy dodali legendę założycielską samej wsi. Według José Rodrígueza Moure ochrzczony Guancz imieniem Antón został strażnikiem jaskini, a starszyzna, która się do niego przyłączyła, osiedliła się w pobliskich jaskiniach, stając się pierwszymi mieszkańcami Candelarii. Inni autorzy podkreślają, że zanim przybył wizerunek, ten odcinek suchego wybrzeża w ogóle nie miał stałej ludności i odwiedzali go tylko pasterze; mieszkanie na brzegu było ryzykowne, bo od strony oceanu przypływali rabusie po bydło.1 Dokumenty pokazują natomiast, że jaskinię Achbinico, później zwaną jaskinią San Blas, od samego początku używano do kultu chrześcijańskiego: osiemnastowieczny historyk Viera y Clavijo odnotowuje, że w 1496 roku, w roku zakończenia podboju, umieszczono w niej tabernakulum i chrzcielnicę.1

Kaplica San Blas, zbudowana przed jaskinią Achbinico
Kaplica San Blas, zbudowana przed jaskinią Achbinico · Koppchen, CC BY 3.0

Wieś Guanczów

Przez większość XVI wieku Candelaria była mała i niestabilna. Parafia przenosiła się tam i z powrotem między Candelarią a Güímar, a raport z połowy stulecia opisywał miejsce, w którym stał wizerunek, jako puste miejsce nad oceanem.1 Miała jednak wyjątkową ludność. Akta notarialne z lat 70. i 80. XVI wieku pokazują, że wieś zamieszkiwali głównie rdzenni mieszkańcy Teneryfy, wielu z innych dawnych królestw, którzy przenieśli się tu po podboju, a jej alkadowie sami byli Guanczami z pochodzenia. Mieli przywilej, którego zaciekle bronili: prawo noszenia wizerunku w procesji, później potwierdzone przez króla Filipa III.1 Ludzie mieszkali w jaskiniach i małych domach z suchego kamienia, a ten sposób budowania można było oglądać jeszcze w XIX wieku.1

Ludzi było bardzo niewielu. Spis zbożowy z 1552 roku naliczył 148 osób, a w 1561 roku liczba 249 obejmowała też Güímar i Arafo.1

Pielgrzymi, zakonnicy i Cabildo

Candelaria znaczyła o wiele więcej, niż wskazywałaby jej wielkość. Rozporządzenia wyspy przewidywały oficjalną procesję co roku 2 lutego, w święto Oczyszczenia, z La Laguny do „świętego domu” Matki Bożej, a w 1576 roku rada wyspy pozwoliła każdemu swobodnie sprzedawać żywność w Candelarii przez trzy dni przed świętem i po nim: pielgrzymka zamieniła się w jarmark.1 W złych latach wizerunek wędrował w przeciwnym kierunku. W 1554 roku zabrano go dla bezpieczeństwa do La Laguny, a w 1562 roku, by modlić się o deszcz po suszy, i ten zwyczaj przetrwał do czasów nowożytnych.1

Opieka nad wizerunkiem była sporna od początku. W 1530 roku biskup powierzył sanktuarium dominikanom, ku złości duchowieństwa diecezjalnego z La Laguny, a 4 grudnia 1534 roku Cabildo Teneryfy przekazało zakonnikom pustelnię i ziemię wokół niej, od klifów po brzeg, co Korona potwierdziła rok później.2 Przez następne trzy stulecia zakonnicy, rada wyspy, duchowieństwo parafialne i rodziny rdzennych mieszkańców spierali się, kto może nosić Matkę Bożą, gdzie powinna przebywać i kto ma za nią płacić.2

Spory nie dotyczyły tylko pierwszeństwa. Sanktuarium stało na odsłoniętej plaży, pod klifem i u wylotu wąwozu. W XVII wieku obawa przed napastnikami z Afryki Północnej prowadziła do powtarzających się propozycji przeniesienia go w głąb lądu; w 1668 roku większość radnych głosowała za odbudową w La Paz, nad Puerto de la Cruz, ale zamieszki w La Lagunie zatrzymały ten plan, a wizerunek wrócił na swój brzeg.2 W lutym 1705 roku, gdy Cabildo było w Candelarii na święcie, trzęsienia ziemi związane z erupcją w Güímar wstrząsnęły miasteczkiem i ożywiły debatę.2

Wieś się rozrasta

Od drugiej połowy XVII wieku Candelaria zaczęła wyglądać jak miasteczko. Od 1668 roku Cabildo budowało dom, w którym podczas lutowego święta mieszkali jego radni, a zamożne rody poszły w jego ślady i stawiały własne domy, wiele z nich piętrowych, na działkach, które dominikanie wydzierżawiali za niski czynsz. Stanęły wzdłuż ulicy San Blas między klasztorem a jaskinią, trasy procesji, obok kwater dla pielgrzymów.1 Wyżej na zboczu, wokół kościoła Santa Ana, stała ludność zastąpiła mieszkania w jaskiniach skromnymi domami.1

Kościół parafialny Santa Ana, przebudowany i powiększony w 1769 roku
Kościół parafialny Santa Ana, przebudowany i powiększony w 1769 roku · Michal Klajban, CC BY-SA 4.0

W 1629 roku spis synodalny naliczył około 200 domostw, może 800 albo 900 osób, a pod koniec XVIII wieku jurysdykcja liczyła ponad 2000 mieszkańców. Santa Ana przebudowano i powiększono w 1769 roku, a w 1796 roku stała się samodzielną parafią.1 Viera y Clavijo opisał tę scenę w latach 70. XVIII wieku: „królewski” klasztor dominikanów z około 25 zakonnikami i bogato wyposażonym trzynawowym kościołem, strzeżony przez mały zamek San Pedro; nad nim wieś, w której mężczyźni łowili ryby, a kobiety robiły ceramikę, dzbany i gliniane naczynia cenione nawet poza wyspami.1

Ogień i powódź

Potem przyszły dwie katastrofy w niecałe czterdzieści lat. W 1789 roku pożar zniszczył klasztor. Odbudowa utknęła na lata, bo zakonnicy, Cabildo i wojsko się spierali: inżynierowie protestowali, że nowy budynek zasłoni linię ognia baterii San Pedro, a niektórzy radni chcieli przenieść wizerunek na stałe do La Laguny. Dopiero w 1796 roku decyzja królewska pozwoliła zakonnikom odbudować klasztor w dawnym miejscu, a prace trwały do 1808 roku.2

7 listopada 1826 roku gwałtowna powódź spłynęła wąwozem, wdarła się do kaplicy Matki Bożej i porwała figurę do oceanu. Nigdy go nie odnaleziono.1,2 W następnym lutym święto obchodzono bez figury, z obrazem olejnym przedstawiającym utracony wizerunek. Dominikanie zamówili następnie nową figurę u Fernanda Estéveza, rzeźbiarza z La Orotavy, który rozpoczął ją 14 maja 1827 roku za 3000 reali. Estévez nie skopiował utraconego wizerunku; zrobił nowy, we własnym stylu neoklasycystycznym, który początkowo wprawił wiernych w zakłopotanie, ale szybko zajął miejsce dawnego w ich pobożności.3 To jego Matkę Bożą czci się dziś.

Pozo de la Virgen, gdzie pielgrzymi czerpali wodę po przybyciu
Pozo de la Virgen, gdzie pielgrzymi czerpali wodę po przybyciu · Michal Klajban, CC BY-SA 4.0

Bazylika

XIX wiek był dla Candelarii ciężki. Francuski antropolog René Verneau zastał garść biednych domów przy brzegu, zamieszkanych przez rybaków, których żony robiły ceramikę, a sekularyzacja dóbr kościelnych spowalniała wszelkie odrodzenie.1 W 1865 roku miasteczko miało osiemnaście ulic, a większość domów wciąż stała na zboczu wokół Santa Ana.1 Spór o przeniesienie sanktuarium trwał do XX wieku.2

Rozstrzygnęła go budowa na wielką skalę. W 1948 roku nowy biskup Teneryfy, Domingo Pérez Cáceres, powołał komitet z przewodniczącym Cabildo, Antoniem Lecuoną, i przedstawicielami z całej wyspy. Kamień węgielny położono 2 lutego 1949 roku według projektu architekta José Enrique Marrero Regalado; po jego śmierci w 1956 roku dzieło ukończył jego bratanek Félix Sáenz Marrero. Nowe sanktuarium konsekrowano 1 lutego 1959 roku, z wielkim muralem José Aguiara za ołtarzem.3 To budynek regionalistyczny w powojennym stylu „neokanaryjskim”.1,4 Wielki plac przed nim, otwarty na ocean, otaczają monumentalne posągi królów Guanczów dłuta rzeźbiarza José Abada.1

Plac z posągami menceyes naprzeciw bazyliki
Plac z posągami menceyes naprzeciw bazyliki · Mike Peel, CC BY-SA 4.0

Candelaria pozostaje przede wszystkim miejscem pielgrzymek. Dawny Camino de Candelaria z La Laguny, przemierzany przez stulecia przez pielgrzymów i procesje, które zanosiły wizerunek do stolicy, jest chroniony jako miejsce historyczne, podobnie jak Pozo de la Virgen, studnia, z której pielgrzymi czerpali wodę po przybyciu.4 Dwa wielkie święta, które opisywał już Viera y Clavijo, w lutym i sierpniu, wciąż przyciągają pielgrzymów z całych wysp.1 Geolodzy z INVOLCAN dodają do tej historii jeszcze jedną warstwę: miasteczko stoi w dolinie wyżłobionej przez gigantyczne osunięcie zbocza i później częściowo wypełnionej lawą, a ślady archeologiczne w okolicy mają ponad dwa tysiące lat.5

Przypisy i źródła

  1. 1.J. S. López García, „El centro histórico de la villa de Candelaria (Tenerife)”, Vegueta 5 (2000), s. 277-289. Opiera się na Espinosie, Vierze y Clavijo, Rodríguezie Moure, Rosie Olivera oraz podróżnikach Berthelocie i Verneau. revistavegueta.ulpgc.es
  2. 2.J. J. Suárez Acosta i L. González Duque, „La Virgen de Candelaria y el Cabildo de Tenerife: apuntes en torno a una confrontación sesgada”, Almogaren 7 (1991), s. 87-100. Na podstawie akt Archiwum Miejskiego La Laguny. dialnet.unirioja.es
  3. 3.M. J. Riquelme Pérez, La Virgen de Candelaria y sus santuarios, rozprawa doktorska, Universidad de La Laguna, 1988 (rozdziały o ikonografii po 1826 roku i o obecnym sanktuarium). riull.ull.es
  4. 4.Cabildo de Tenerife, Patrimonio Histórico de Tenerife. Catálogo de Bienes de Interés Cultural, 2018 (hasła: sanktuarium, Pozo de la Virgen i Camino de Candelaria). tenerife.es
  5. 5.INVOLCAN, Geoturismo urbano de Tenerife: Candelaria, 2019. tfgeoturismo.involcan.org

Co się teraz dzieje: Candelaria →

Fiesty, koncerty i wydarzenia z agendy urzędu gminy, aktualizowane codziennie.

Więcej miejscowości z serii

La Laguna · Miejscowości Teneryfy

San Cristóbal de La Laguna: miasto zaplanowane na czas pokoju

Garachico · Miejscowości Teneryfy

Garachico: port, który zabrał wulkan

Bajamar · Miejscowości Teneryfy

Bajamar i Punta del Hidalgo: wybrzeże La Laguny

Santa Cruz de Tenerife · Miejscowości Teneryfy

Santa Cruz: od obozu wojskowego do stolicy

La Orotava · Miejscowości Teneryfy

La Orotava: miasto wytyczone sznurem

Adeje · Miejscowości Teneryfy

Adeje: królestwo, twierdza i markizowie

La Caleta · Miejscowości Teneryfy

La Caleta: dawny port Adeje

Los Cristianos · Miejscowości Teneryfy

Los Cristianos: port południa

Las Galletas · Miejscowości Teneryfy

Las Galletas: sól, ryby i miasto-ogród

Playa de las Américas · Miejscowości Teneryfy

Playa de las Américas: kurort od zera

Callao Salvaje · Miejscowości Teneryfy

Callao Salvaje: kurort z dekretu

Playa Paraíso · Miejscowości Teneryfy

Playa Paraíso: raj na papierze

Guía de Isora · Miejscowości Teneryfy

Guía de Isora: od Teide po ocean

Playa San Juan · Miejscowości Teneryfy

Playa San Juan: port Guía de Isora

Alcalá · Miejscowości Teneryfy

Alcalá: wioska rybacka na lawie

Puerto Santiago · Miejscowości Teneryfy

Puerto Santiago i Los Gigantes: życie pod klifami

El Médano · Miejscowości Teneryfy

El Médano: port pod czerwoną górą

Icod de los Vinos · Miejscowości Teneryfy

Icod de los Vinos: smocze drzewo i zatoczka San Marcos

Puerto de la Cruz · Miejscowości Teneryfy

Puerto de la Cruz: od portu wina do pierwszego kurortu

San Juan de la Rambla · Miejscowości Teneryfy

San Juan de la Rambla: wieś na polu lawy

Buenavista del Norte · Miejscowości Teneryfy

Buenavista del Norte: planowane miasteczko na krańcu wyspy

← Cała Historia wyspy