
Adeje · Miejscowości Teneryfy
Adeje: królestwo, twierdza i markizowie
Królestwo Guanczów, według legendy pierwsze na wyspie, bunt po podboju, ufortyfikowana cukrownia genueńskiej rodziny, w której gościł angielski handlarz niewolników, feudalne władztwo trwające do XIX wieku i wybrzeże, które stało się Costa Adeje.
6 min czytania · 7 źródeł · Aktualizacja październik 2026
Casa Fuerte w Adeje · Mike Peel, CC BY-SA 4.0
Dziś większość ludzi zna Adeje z wybrzeża, z ciągu hoteli od Playa de las Américas po La Caletę. Samo miasto leży wyżej, na wysokości około 300 metrów, u wylotu wąwozu z wodospadem, który nigdy nie wysycha.5 Przez większość dziejów liczyły się właśnie wąwóz i jego woda. Dzięki nim Adeje było siedzibą królestwa Guanczów, potem plantacji trzciny cukrowej, a wreszcie feudalnego władztwa, które przetrwało do XIX wieku.
Królestwo o długiej pamięci
Adeje było jednym z dziewięciu królestw Guanczów (menceyatos) na Teneryfie i jednym z największych; o jego dokładne granice wciąż się spierano, ale najpewniej sięgały od okolic Arony po pola lawy w Isorze.2 Późniejsi autorzy dawali mu szczególne miejsce. Siedemnastowieczni kronikarze pisali, że kiedyś całą wyspą rządził jeden król z Adeje, a dziewięć królestw powstało, gdy jego synowie podzielili ją między siebie; jeden z nich umieszcza w porcie Adeje spotkanie żeglarzy z Majorki z królem Guanczów w 1347 roku. Archeolodzy traktują te opowieści bardziej jako tradycję niż historię, ale świadczą one, że Adeje pamiętało siebie jako stare i ważne królestwo.2
Archeologia dostarcza jednak twardych dowodów. Od XIX wieku w jaskiniach wąwozów wokół miasta znajdowano mumie, w tym dziecko z Barranco del Infierno z XIV wieku. Jedną z mumii, znalezioną w 1876 albo 1877 roku, sprzedano za cztery złote uncje (onzas) i w styczniu 1878 roku wysłano do Hawany, gdzie przez dziesięciolecia leżała w kubańskim muzeum jako „peruwiański górnik”, dopóki niedawne badania genetyczne nie wykazały, że nie pochodzi z Ameryki Południowej.1 Badania z lat 1988-2009 skatalogowały w gminie ponad sto stanowisk archeologicznych, w tym warsztat obróbki obsydianu na plaży El Duque i liczne skały z rytami.1

Bunt i cukier
Mencey Adeje zawarł pokój z Kastylijczykami i po podboju jego rodzina dostała ziemię: w 1504 roku „don Diego, który był królem Adeje”, otrzymał trzydzieści fanegas nawadnianej ziemi.2 Na południu nie było jednak spokojnie. W listopadzie 1502 roku rada wyspy (cabildo) pisała o „ziemi królestwa Adeje, po której grasują buntownicy”. Według lekarza i etnografa Juana Bethencourta Alfonsa, który opierał się na osiemnastowiecznych dokumentach, buntownicy obwołali nowego menceya, Ichasaguę; bronił się on na Roque del Conde i odebrał sobie życie, gdy jego ludzie się poddali. Nazwisko García Chasagua pojawia się w Adeje jeszcze w latach 40. XVII wieku.2
O tym, co działo się dalej, zdecydowała woda. W lutym 1505 roku Alonso Fernández de Lugo nadał „rzekę wody, która jest w Adeje”, i całą ziemię, jaką mogła nawodnić, rodzeństwu z Gran Canarii, pod warunkiem że zbudują młyn do trzciny cukrowej.2 W połowie stulecia cukrownia w Adeje należała już do rodziny Ponte, genueńskich kupców osiadłych w Garachico. Po śmierci ojca w 1552 roku Pedro de Ponte przeniósł się do Adeje i poprosił Koronę o zgodę na budowę ufortyfikowanego domu, który chroniłby cukrownię przed piratami; zgoda przyszła 2 maja 1555 roku, a budowę zaczęto rok później.2,4 Casa Fuerte łączyła rezydencję, wieżę obronną, młyn, stajnie, jaskinie i loch. W 1560 roku Ponte wywalczył też dla Adeje osobną parafię, wydzieloną z Daute, i sfinansował rozbudowę miejscowego kościoła.2,4

Angielski gość
Casa Fuerte zapisała się w historii Atlantyku w szczególny sposób. Pedro de Ponte wszedł w spółkę z angielskim żeglarzem Johnem Hawkinsem i dawał mu pilota oraz informacje na wyprawy, których celem była sprzedaż zniewolonych Afrykanów w hiszpańskich koloniach na Karaibach. Pierwsza flota Hawkinsa zawinęła do Adeje pod koniec 1562 roku po wodę i wino; w listopadzie 1564 roku Hawkins spędził w Casa Fuerte tydzień jako gość najstarszego syna Pontego, gdy naprawiano maszty jego okrętu flagowego, a w 1567 roku znów spotkał się tam z Pontem.2 Inni Anglicy byli gośćmi mniej mile widzianymi. W lipcu 1586 roku około czterdziestu angielskich piratów wylądowało na wybrzeżu, złupiło pustelnię Wcielenia (Encarnación) i włamało się do cukrowni Pontów, a mieszkańcy schronili się w Casa Fuerte; miejscowa milicja zabiła osiemnastu napastników, gdy się wycofywali.2
Władztwo panów Adeje
Pontom nie wystarczał ufortyfikowany majątek. W 1567 roku Pedro de Ponte i jego żona ustanowili ordynację (mayorazgo) Adeje. W 1655 roku ich potomek Juan Bautista de Ponte Fonte y Pagés uzyskał od Filipa IV jurysdykcję nad Adeje, które stało się w ten sposób władztwem (señorío), a w 1666 roku Karol II nadał mu tytuł markiza Adeje.3 Nie podobało się to innym: rada wyspy zwalczała takie władztwa, a kilka wsi oferowało pieniądze, żeby wykupić się spod cudzej jurysdykcji.4 W 1679 roku pierwszy markiz ufundował klasztor franciszkanów pod wezwaniem Matki Bożej z Guadalupe i św. Pawła; przetrwał tylko kościół, bo krużganek rozebrano później pod budowę ratusza.4

Przez małżeństwo tytuł szybko przeszedł na ród Herrera, hrabiów La Gomery i panów El Hierro, a od początku XVIII wieku Casa Fuerte była ośrodkiem zarządu wszystkich ich dóbr na Kanarach. Ostatnim właścicielem, który mieszkał tam na stałe, był Domingo de Herrera w połowie tamtego stulecia.3 Kościół parafialny św. Urszuli (Santa Úrsula), który obecny kształt zawdzięcza markizom i wciąż nosi ich herb, ma retabulum z końca XVI wieku z kopią figury Matki Bożej z Candelarii; historycy sztuki spierają się o to, kiedy dokładnie powstała sama rzeźba.2,4,6 Gdy w 1826 roku fale porwały dawną figurę z Candelarii, tamtejsi zakonnicy przypomnieli sobie o tej kopii i poprosili o jej wypożyczenie na święto.6
Adeje zostało gminą w 1812 roku, a liberalne reformy XIX wieku zniosły władztwa i ordynacje.3,5 Z Casa Fuerte jeszcze przez sto lat zarządzano rodzinnymi majątkami, a dom powoli podupadał. W 1933 roku jego właściciele, rodzina Curbelo, przekazali archiwum do El Museo Canario w Las Palmas, gdzie jest do dziś: 38 metrów bieżących dokumentów z lat 1445-1931.3
Banany, antropolog i wybrzeże
Gospodarka szła za kolejnymi cyklami wyspy: pszenica, cukier, koszenila, potem pomidory i banany.5 W 1915 roku antropolog z Harvardu Earnest Hooton zatrzymał się na plantacji bananów firmy Fyffes w Hoya Grande i bez pozwolenia kopał w jaskiniach grobowych, dopóki gubernator cywilny, naciskany przez prasę z Santa Cruz, nie wysłał Guardia Civil, żeby go powstrzymać. Zebrane kości i tak trafiły do Bostonu: według wspomnień zarządcy majątku przemycono je, podsuwając urzędnikom w ich miejsce kości wielbłąda.1

Do lat 60. XX wieku uprawy skupiały się na średnich wysokościach, a wybrzeże było prawie nietknięte. W latach 1968-1973 Adeje zatwierdziło czternaście planów turystycznych, dwanaście z nich na terenach wiejskich, na podstawie okólnika prowincjonalnej komisji urbanistycznej z 1968 roku dla gmin bez planu ogólnego.7 W latach 90. gmina, razem z Aroną, była już sercem turystyki na południu Teneryfy; od lat 70. jej gospodarka stoi przede wszystkim na wypoczynku typu „słońce i plaża”.5,7 Miasto na górze zachowało Casa Fuerte, kościół poklasztorny i wąwóz: przypomnienie, że Adeje było stolicą na długo przedtem, zanim stało się kurortem.
Przypisy i źródła
- 1.A. Mederos Martín, G. Escribano Cobo i V. Valencia Afonso, „Hábitat aborigen y grabados rupestres en el municipio de Adeje (Tenerife, islas Canarias). (I). Historia de la investigación”, Anuario de Estudios Atlánticos 70 (2024), 070-001, s. 1-25. DOI 10.36980/11019/aea. revistas.grancanaria.com
- 2.A. Mederos Martín i G. Escribano Cobo, „Prospección arqueológica de La Caleta de Adeje (Tenerife, Islas Canarias)”, Revista de Historia Canaria 198 (2016), s. 177-229. Zawiera nadania ziemi z lat 1504-1505, protokół Cabildo z 1502 roku, relacje z wypraw Hawkinsa (za Rumeu de Armasem) i dokumenty Inkwizycji o najeździe z 1586 roku. riull.ull.es
- 3.El Museo Canario, opis archiwalny (ISAD-G) „Archivo de la Casa Fuerte de Adeje”, 1445-1931, z listą posiadaczy ordynacji i markizatu. archivo.adeje.es
- 4.Cabildo de Tenerife, Patrimonio Histórico de Tenerife. Catálogo de Bienes de Interés Cultural, 2018 (hasła: Casa Fuerte, Santa Úrsula, klasztor franciszkanów i Casa del Patio). tenerife.es
- 5.INVOLCAN, Geoturismo urbano de Tenerife: Adeje casco, 2019. tfgeoturismo.involcan.org
- 6.M. J. Riquelme Pérez, La Virgen de Candelaria y sus santuarios, rozprawa doktorska, Universidad de La Laguna, 1988. riull.ull.es
- 7.C. García-Blanco Chávez, „Turismo y territorio. La transformación del sur de Tenerife (1960-2018)”, Territorios en Formación 23 (2025), DOI 10.20868/tf.2025.23.5625, streszczający rozprawę doktorską V. O. Martína Martína o południu Teneryfy (1997). polired.upm.es
Co się teraz dzieje: Adeje →
Fiesty, koncerty i wydarzenia z agendy urzędu gminy, aktualizowane codziennie.
Więcej miejscowości z serii

La Laguna · Miejscowości Teneryfy
San Cristóbal de La Laguna: miasto zaplanowane na czas pokoju

Garachico · Miejscowości Teneryfy
Garachico: port, który zabrał wulkan

Bajamar · Miejscowości Teneryfy
Bajamar i Punta del Hidalgo: wybrzeże La Laguny

Candelaria · Miejscowości Teneryfy
Candelaria: sanktuarium nad oceanem

Santa Cruz de Tenerife · Miejscowości Teneryfy
Santa Cruz: od obozu wojskowego do stolicy

La Orotava · Miejscowości Teneryfy
La Orotava: miasto wytyczone sznurem

La Caleta · Miejscowości Teneryfy
La Caleta: dawny port Adeje

Los Cristianos · Miejscowości Teneryfy
Los Cristianos: port południa

Las Galletas · Miejscowości Teneryfy
Las Galletas: sól, ryby i miasto-ogród

Playa de las Américas · Miejscowości Teneryfy
Playa de las Américas: kurort od zera

Callao Salvaje · Miejscowości Teneryfy
Callao Salvaje: kurort z dekretu

Playa Paraíso · Miejscowości Teneryfy
Playa Paraíso: raj na papierze

Guía de Isora · Miejscowości Teneryfy
Guía de Isora: od Teide po ocean

Playa San Juan · Miejscowości Teneryfy
Playa San Juan: port Guía de Isora

Alcalá · Miejscowości Teneryfy
Alcalá: wioska rybacka na lawie

Puerto Santiago · Miejscowości Teneryfy
Puerto Santiago i Los Gigantes: życie pod klifami

El Médano · Miejscowości Teneryfy
El Médano: port pod czerwoną górą

Icod de los Vinos · Miejscowości Teneryfy
Icod de los Vinos: smocze drzewo i zatoczka San Marcos

Puerto de la Cruz · Miejscowości Teneryfy
Puerto de la Cruz: od portu wina do pierwszego kurortu

San Juan de la Rambla · Miejscowości Teneryfy
San Juan de la Rambla: wieś na polu lawy

Buenavista del Norte · Miejscowości Teneryfy
Buenavista del Norte: planowane miasteczko na krańcu wyspy


