
El Médano · Miejscowości Teneryfy
El Médano: port pod czerwoną górą
Czerwony wulkan, według którego żeglarze orientowali się wokół wyspy, schronienia Guanczów na wydmach, kotwicowisko floty Magellana w 1519 roku, port dla wielbłądów i parowców, letnia kolonia z kobietą na czele w 1933 roku, wojenne bunkry, zapomniane lotnisko i wiatr, który trzymał masową turystykę z daleka. Historia El Médano.
5 min czytania · 3 źródła · Aktualizacja październik 2026
El Médano i Montaña Roja · Berthold Werner, domena publiczna
El Médano bierze nazwę od swoich wydm, médanos z jasnego piasku, które pasat usypał wzdłuż tego odcinka południowego wybrzeża Teneryfy. Nad plażą wznosi się Montaña Roja, wulkaniczny stożek z czerwonych żużli wysoki na około 170 metrów. Mierzeja piaskowa, tombolo, połączyła tę niegdyś osobną wysepkę z brzegiem i utworzyła po obu jej stronach dwie zatoki, El Médano na wschodzie i El Confital-La Tejita na zachodzie.1 Obie są dobrymi naturalnymi portami, a ten prosty fakt tłumaczy większość historii El Médano.
Punkt orientacyjny dla żeglarzy
Przez stulecia Montaña Roja była jednym z trzech narożników Teneryfy. Autorzy z końca XVI wieku opisywali wyspę jako trójkąt, którego wierzchołkami były Anaga, Teno i Montaña Roja, a późniejsze locje wciąż radziły pilotom wypatrywać czerwonej góry, łatwej do rozpoznania po kolorze.1
Długo przedtem z tego samego schronienia korzystali Guanczowie. W 2007 roku, przed projektem renaturyzacji w rezerwacie, archeolodzy Gabriel Escribano i Alfredo Mederos zbadali okolicę Montaña Roja i odnotowali 47 stanowisk blisko wybrzeża: około dwudziestu naturalnych schronień w miękkim tufie wulkanicznym, kilka ze ścianami przyciętymi ręcznie, jaskinie i schronienia w bazalcie, rozrzucone fragmenty ceramiki i kamienia, które mogą wskazywać na zniknięte chaty, dwa panele rytów naskalnych i cztery kopce muszli.1 Odczytują to jako sezonowe użytkowanie przez pasterzy, którzy sprowadzali kozy na wybrzeże, z punktami obserwacyjnymi umieszczonymi tak, by widzieć zarówno zwierzęta, jak i ocean. Część dawnej osady leży pod samym miasteczkiem, w schronieniach Hoya del Médano, dziś w dużej mierze zabudowanych.1 Tradycja zebrana pod koniec XIX wieku opisuje nawet zawody pływackie Guanczów wokół Montaña Roja podczas letniego święta Beñesmer; archeolodzy ostrzegają, by traktować ją ostrożnie.1

Caleta de Abona
Po podboju zatokę znano jako Caleta de Abona i dopiero w XVIII wieku mapy zaczynają nazywać ją Playa del Médano. Już w 1523 roku rada wyspy postawiła dwóch strażników w „porcie Montaña Roja”.1 Według archeologów, czytających relację kronikarza Antonia Pigafetty, flota Magellana stała tu na kotwicy od 1 do 3 października 1519 roku, po trzech i pół dniach w Santa Cruz, zanim wyruszyła w pierwszą podróż dookoła świata.1 Statki przypływały też w mniej pokojowych zamiarach. W 1571 roku duża angielska flota zakotwiczyła w porcie Montaña Roja, a na brzeg zeszło dwunastu ludzi; kapitan miejscowej milicji zaatakował ich i, według późniejszej relacji, zabił jedenastu, a dwunastego wziął do niewoli. Kolejne lądowanie w 1583 roku skończyło się dziesięcioma jeńcami.1
Zatoka ma związek z najbardziej znanym świętym wyspy. Biografia Pedra de Bethencourta, Hermano Pedro, który jako młody człowiek pasł owce swojej rodziny na południu wyspy, mówi, że zimą modlił się w „jaskini na górze Rojas” przy ołtarzu, który sam zrobił. Miejscowa tradycja umieszcza ją w jaskini w Barranco del Saltadero, koło lotniska, przystosowanej do kultu w 1994 roku; Escribano i Mederos wątpią w tę identyfikację i wskazują sztuczne jaskinie na samej Montaña Roja.1
Wielbłądy i parowce
Przez długi czas nikt tu nie mieszkał na stałe. Spis parafialny Granadilli po raz pierwszy wymienił El Médano jako osobny przysiółek w 1857 roku, z pięcioma domostwami, a kilka lat później opisywano go jako siedem parterowych budynków, z których tylko jeden był zamieszkany, co sugeruje osadę letnią.1 Pod koniec stulecia port wysyłał płyty chodnikowe i kamienie do filtrów wody wycinane z kopalnej wydmy na zboczu Montaña Roja.1 W 1906 roku było tu 24 budynki, dwie gospody i kaplica Matki Bożej z Las Mercedes, a większość z siedemdziesięciu mieszkańców pracowała przy załadunku płodów, które wielbłądy znosiły z Granadilli, oddalonej o ponad dziesięć kilometrów.1

Bez drogi lądowej zostawało morze, a wieś bez końca prosiła o porządne nabrzeże. Dekret królewski z 1906 roku i zarządzenie z 1914 roku zezwoliły na skromny pomost, ale niewiele się zmieniło: gdy w 1927 roku przypłynął tu parowcem La Palma minister, trzeba go było przenieść na brzeg na rękach marynarzy.1 Od 1911 roku zatrzymywała się tu regularna linia parowców z Las Palmas do Santa Cruz, na południe Teneryfy i na La Gomerę.1 W powieści El loco de la playa z 1925 roku prawnik i pisarz z Santa Cruz Leocadio Machado opisał parowiec, który płynął ze stolicy sześć godzin, szalupę wożącą pasażerów na plażę i żony rybaków, które chodziły pieszo do Granadilli i z powrotem, ponad dwadzieścia kilometrów, by sprzedać połów.2
Letnicy
Droga z Santa Cruz dotarła do Granadilli w 1933 roku, a od połowy lat 30. rodziny z Granadilli, Santa Cruz i La Orotavy zaczęły spędzać lato przy plaży.1 Tego samego lata 1933 roku goście założyli klub towarzyski „La Bulla del Médano”. Według historyka Octavia Rodrígueza Delgado jego członkinie skorzystały z prawa głosu przyznanego przez nową Republikę, by wybrać zarząd, jakiego chciały, z Olivią Friend Martín jako przewodniczącą, co było wtedy prawdziwą nowością.2 23 września 1934 roku plaży nadano imię Leocadia Machado, jej wielkiego propagatora, z tablicą, orkiestrą i tańcami w klubie.2

Wojna też zostawiła ślad. W latach 1940-1945, w obawie przed lądowaniem aliantów, wojsko ustawiło w El Médano cztery działa przeciwdesantowe i zbudowało betonowe bunkry, które wciąż stoją wzdłuż plaży i na zboczach Montaña Roja.1 W 1934 roku rada Granadilli przekazała ziemię u stóp góry pod lotnisko. Plan utknął, gdy w 1938 roku rozpoczęto budowę lotniska Los Rodeos na północy, ale pas ponownie otwarto w 1948 roku, a w 1962 roku stał się oficjalnym lotniskiem Tomás Zerolo, używanym między innymi do oprysków na farmach pomidorów. Zamknięto go w październiku 1978 roku, gdy w pobliżu otwarto nowe lotnisko Tenerife Sur; jego wieża kontrolna wciąż stoi u stóp góry.1,3
Wiatr
Pierwszy Hotel Médano zbudowano pod koniec lat 50. w miejscu dawnej pakowni i punktu załadunku pomidorów.1 Mimo to El Médano nigdy nie stało się masowym kurortem. Silny północno-wschodni wiatr, który usypuje jego wydmy, uczynił plażę mniej atrakcyjną niż Los Cristianos czy Playa de las Américas, spowolnił budowę, a w zamian zrobił z miasteczka centrum windsurfingu.1 Otwarcie lotniska Tenerife Sur w 1978 roku przyniosło apartamenty dla pilotów, personelu pokładowego i obsługi naziemnej.1 Zatokę i górę objęto ochroną jako obszar przyrodniczy w 1987 roku, a w 1994 roku stały się Specjalnym Rezerwatem Przyrody Montaña Roja o powierzchni 166 hektarów.1

Przypisy i źródła
- 1.G. Escribano Cobo i A. Mederos Martín, „Prospección arqueológica de Montaña Roja y las bahías de El Médano y El Confital-La Tejita (Granadilla, Tenerife, Islas Canarias)”, Canarias Arqueológica 20 (2014), s. 63-118 (w historii portu korzystają z Pigafetty, protokołów rady wyspy, spisu parafialnego z 1857 roku, P. Lópeza Solera, 1906, oraz J. Garcíi Casanovy, O. Rodrígueza Delgado i W. Wildpreta, Montaña Roja, 1996). museosdetenerife.org
- 2.Miejscowy historyk: O. Rodríguez Delgado, „La sociedad republicana 'La Bulla del Médano' (1933-1934), en el municipio de Granadilla de Abona” (z fragmentami L. Machado, El loco de la playa, 1925, i prasy z lat 1933-1934). blog.octaviordelgado.es
- 3.INVOLCAN, geoturystyka Teneryfy, karta obiektu LIG 19, „Montaña Roja” (lotnisko, bunkry i dom telegrafu w obrębie rezerwatu). tfgeoturismo.involcan.org
Co się teraz dzieje: Granadilla de Abona →
Fiesty, koncerty i wydarzenia z agendy urzędu gminy, aktualizowane codziennie.
Więcej miejscowości z serii

La Laguna · Miejscowości Teneryfy
San Cristóbal de La Laguna: miasto zaplanowane na czas pokoju

Garachico · Miejscowości Teneryfy
Garachico: port, który zabrał wulkan

Bajamar · Miejscowości Teneryfy
Bajamar i Punta del Hidalgo: wybrzeże La Laguny

Candelaria · Miejscowości Teneryfy
Candelaria: sanktuarium nad oceanem

Santa Cruz de Tenerife · Miejscowości Teneryfy
Santa Cruz: od obozu wojskowego do stolicy

La Orotava · Miejscowości Teneryfy
La Orotava: miasto wytyczone sznurem

Adeje · Miejscowości Teneryfy
Adeje: królestwo, twierdza i markizowie

La Caleta · Miejscowości Teneryfy
La Caleta: dawny port Adeje

Los Cristianos · Miejscowości Teneryfy
Los Cristianos: port południa

Las Galletas · Miejscowości Teneryfy
Las Galletas: sól, ryby i miasto-ogród

Playa de las Américas · Miejscowości Teneryfy
Playa de las Américas: kurort od zera

Callao Salvaje · Miejscowości Teneryfy
Callao Salvaje: kurort z dekretu

Playa Paraíso · Miejscowości Teneryfy
Playa Paraíso: raj na papierze

Guía de Isora · Miejscowości Teneryfy
Guía de Isora: od Teide po ocean

Playa San Juan · Miejscowości Teneryfy
Playa San Juan: port Guía de Isora

Alcalá · Miejscowości Teneryfy
Alcalá: wioska rybacka na lawie

Puerto Santiago · Miejscowości Teneryfy
Puerto Santiago i Los Gigantes: życie pod klifami

Icod de los Vinos · Miejscowości Teneryfy
Icod de los Vinos: smocze drzewo i zatoczka San Marcos

Puerto de la Cruz · Miejscowości Teneryfy
Puerto de la Cruz: od portu wina do pierwszego kurortu

San Juan de la Rambla · Miejscowości Teneryfy
San Juan de la Rambla: wieś na polu lawy

Buenavista del Norte · Miejscowości Teneryfy
Buenavista del Norte: planowane miasteczko na krańcu wyspy


