📖 Pobierz przewodnik po Teneryfie w PDF - całkowicie ZA DARMO, w Twoim języku!7 języków

Canarian Pulse - Fiesty, wydarzenia i historia Teneryfy: aktualna agenda urzędów gmin i historia wyspy

Canarian Pulse - Tenerife Fiestas & Events

Odkryj prawdziwą Teneryfę

358wydarzeńw15gminach
Kamienista plaża i łodzie rybackie w Las Galletas

Las Galletas · Miejscowości Teneryfy

Las Galletas: sól, ryby i miasto-ogród

Ujście wąwozu wymienione w 1516 roku, lawowe wybrzeże, na którym Guanczowie robili sól, wioska rybacka na skraju malpaís, a obok Ten Bel, eksperymentalne miasteczko wakacyjne z lat 60. Historia południowego brzegu Arony.

4 min czytania · 6 źródeł · Aktualizacja październik 2026

Las Galletas · Mike Peel, CC BY-SA 4.0

Las Galletas leży na samym południowym krańcu Teneryfy, gdzie szeroka platforma starej lawy schodzi do oceanu między Montaña de Guaza a Montaña Amarilla. To mała nadmorska wioska, która stała się kurortem, nie tracąc całkiem swoich łodzi. Jej historia jest uboga w zabytki, ale bogata w krajobraz: malpaís, na którym przez stulecia wytwarzano sól, wąwóz, który mógł kiedyś wyznaczać granicę między królestwami Guanczów, i jedno z najbardziej podziwianych dzieł architektury turystycznej w Hiszpanii.

Granica przy ujściu wąwozu

Nazwa Las Galletas jest starsza niż jakakolwiek wieś. Nadanie ziemi z 1516 roku przekazuje posiadłość w królestwie Abona, która ciągnęła się „całym wąwozem w dół do Las Galletas, do morza”, z małymi studniami obok i domostwami człowieka nazwiskiem Fernando Guadarteme.1 Do którego królestwa Guanczów należało to wybrzeże, wciąż jest przedmiotem sporów. Archeolodzy Alfredo Mederos i Gabriel Escribano, analizując wczesne nadania ziemi, proponują, że granica między menceyatos Abona i Adeje biegła z gór korytem Barranco del Río i docierała do oceanu na plaży Las Galletas.1 Wskazują też na niezwykłe nagromadzenie rytów naskalnych na wzgórzach wokół doliny San Lorenzo, w głębi lądu od Las Galletas, które odczytują jako symboliczne znaki wzdłuż tej granicy.2

Lawowe wybrzeże w Las Galletas z wilczomleczem cardón na pierwszym planie
Lawowe wybrzeże w Las Galletas z wilczomleczem cardón na pierwszym planie · José Mesa, CC BY-SA 2.0

Sól i muszle na malpaís

Lawowa platforma nie była pustą ziemią. Badania naliczyły w samym malpaís Rasca ponad sto stanowisk archeologicznych, w tym dziesiątki zespołów chat; teren jest chroniony jako strefa archeologiczna obejmująca malpaís, La Laguneta oraz Mesas i Montaña de Guaza.2,3 Ponieważ na wybrzeżu jest mało jaskiń, ludzie mieszkali tu w chatach na powierzchni, prawdopodobnie sezonowo.3 Na niskich wzgórzach nad małą przystanią Las Galletas archeolodzy odnotowali rozrzucone fragmenty ceramiki Guanczów, obsydian i muszle skałoczepów oraz innych mięczaków, a także małe schronienia z suchego kamienia osłonięte od wiatru.2

Najbardziej niezwykłe pozostałości to saliny. Na ubitych białych piaskach koło Punta de Rasca wykopaliska z lat 1998 i 1999 odsłoniły płytkie prostokątne baseny wycięte w ziemi, większy basen „podgrzewający” i wiele okrągłych zagłębień, które badacze zinterpretowali jako formy na bryły soli; w El Caletón większe kwadratowe baseny mogły służyć do solenia ryb.2 Daty radiowęglowe z salin sięgają od XV wieku do czasów znacznie nowszych, co sugeruje, że wytwarzanie soli na tym wybrzeżu trwało długo po podboju.2

Latarnia morska Punta de Rasca na skraju malpaís
Latarnia morska Punta de Rasca na skraju malpaís · Mataparda, CC BY-SA 2.0

Rolnicy i rybacy

Przez stulecia wybrzeże należało do odległych właścicieli ziemskich. Na początku XIX wieku ponad połowa ziemi Arony była w rękach markizów La Fuente de las Palmas i rodu Adeje, a gdy w XIX wieku zaczęli wyprzedawać ziemię, nadmorska platforma trafiła do garstki miejscowych rodzin i zarządców majątków.4 W XX wieku pomidory eksportowe i woda doprowadzana z północnego wschodu przez Canal del Sur od lat 40. zaprzęgły suche wybrzeże do pracy.4 Warto wspomnieć jedną fortunę zbitą na Kubie: José Tavío Sierra zainwestował swoje amerykańskie zarobki w nawadnianą ziemię uprawną, a jego syn i wnuk zamienili część tej ziemi w miasteczko wakacyjne.4

Ten Bel

W 1963 roku plan częściowy dla Costa del Silencio, promowany przez José Antonia Tavío Alfonso, opracowało dwóch młodych architektów z Teneryfy, Javier Díaz-Llanos i Vicente Saavedra, ze starszym od nich Luisem Cabrerą Sánchezem. Część ziemi kupiła następnie spółka z kapitałem hiszpańskim i belgijskim, która przyjęła nazwę Ten Bel.5 Architekci wspominali później, jak docierali na teren z Santa Cruz starą drogą przez Las Cañadas, wyruszając o świcie i wracając nocą; w tamtym czasie, mówili, cała turystyka Teneryfy była w Puerto de la Cruz, a Playa de las Américas jeszcze nie istniała.5

Ten Bel i Costa del Silencio z lotu ptaka
Ten Bel i Costa del Silencio z lotu ptaka · José Mesa, CC BY-SA 2.0

Ich pomysł był przeciwieństwem ciągłej ściany hoteli. Budynki zgrupowano w osobnych, samowystarczalnych zespołach, nie wyższych niż dwie kondygnacje, przedzielonych pasami nietkniętej lawy i rodzimych zarośli; ruch samochodowy i pieszy rozdzielono, a ścieżka z lokalnego kamienia biegła wzdłuż krawędzi klifu. Pierwszy zespół, Bellavista, z 14 willami i 34 bungalowami, zbudowano w 1964 roku, a zespoły, które powstawały przez kolejne mniej więcej dwadzieścia lat, Carabela, Drago, Eureka, Frontera i inne, stały się laboratorium architektury turystycznej, później stawianym za wzór budowania w harmonii z kanaryjskim krajobrazem.5 Sami architekci żałowali, że duża część chronionego przez nich naturalnego terenu została w kolejnych latach zniszczona.5

Wieś i kurort

Plany ogólne Arony z 1966 i 1987 roku przeznaczyły wybrzeże pod turystykę, z Las Américas, Los Cristianos, Palm-Mar i Costa del Silencio jako głównymi strefami, a plan z 1994 roku zachował w rezerwie kolejne tereny wokół Costa del Silencio i Las Galletas.6 Samo Las Galletas urosło z kilku domów do małego miasteczka z apartamentami i kawiarniami przy nabrzeżu, wciąż z plażą rybaków i mariną obok starej przystani. Za nim malpaís Rasca, z latarnią morską i salinami, pozostaje jednym z niewielu odcinków tego wybrzeża, który wygląda mniej więcej tak, jak znali go pierwsi osadnicy.3,6

Przypisy i źródła

  1. 1.A. Mederos Martín i G. Escribano Cobo, „Prospección arqueológica de La Caleta de Adeje (Tenerife, Islas Canarias)”, Revista de Historia Canaria 198 (2016), s. 177-229 (rozdział o granicach menceyato Adeje i nadanie ziemi z 1516 roku). riull.ull.es
  2. 2.A. Mederos Martín, G. Escribano Cobo i V. Valencia Afonso, „Poblamiento aborigen y grabados rupestres en el municipio de Arona (Tenerife, islas Canarias)”, Anuario de Estudios Atlánticos 68 (2022), 068-002, s. 1-80 (saliny Rasca, daty radiowęglowe, stanowiska wokół Las Galletas). revistas.grancanaria.com
  3. 3.Cabildo de Tenerife, Patrimonio Histórico de Tenerife. Catálogo de Bienes de Interés Cultural, 2018 (hasło: strefa archeologiczna La Rasca). tenerife.es
  4. 4.M. M. Chinea Oliva, „Las bases sociales del poder local. Algunos apuntes para su estudio en Arona (sur de Tenerife), 1900-1936”, XIV Coloquio de Historia Canario-Americana (2000). revistas.grancanaria.com
  5. 5.Materia contemporánea. Javier Díaz-Llanos y Vicente Saavedra. 50 años de arquitectura, katalog wystawy, TEA Tenerife Espacio de las Artes, Cabildo de Tenerife (esej wstępny, wywiad z architektami i hasła o planie Costa del Silencio i Ten Bel). teatenerife.es
  6. 6.C. García-Blanco Chávez, „Turismo y territorio. La transformación del sur de Tenerife (1960-2018)”, Territorios en Formación 23 (2025), DOI 10.20868/tf.2025.23.5625. polired.upm.es

Co się teraz dzieje: Arona →

Fiesty, koncerty i wydarzenia z agendy urzędu gminy, aktualizowane codziennie.

Więcej miejscowości z serii

La Laguna · Miejscowości Teneryfy

San Cristóbal de La Laguna: miasto zaplanowane na czas pokoju

Garachico · Miejscowości Teneryfy

Garachico: port, który zabrał wulkan

Bajamar · Miejscowości Teneryfy

Bajamar i Punta del Hidalgo: wybrzeże La Laguny

Candelaria · Miejscowości Teneryfy

Candelaria: sanktuarium nad oceanem

Santa Cruz de Tenerife · Miejscowości Teneryfy

Santa Cruz: od obozu wojskowego do stolicy

La Orotava · Miejscowości Teneryfy

La Orotava: miasto wytyczone sznurem

Adeje · Miejscowości Teneryfy

Adeje: królestwo, twierdza i markizowie

La Caleta · Miejscowości Teneryfy

La Caleta: dawny port Adeje

Los Cristianos · Miejscowości Teneryfy

Los Cristianos: port południa

Playa de las Américas · Miejscowości Teneryfy

Playa de las Américas: kurort od zera

Callao Salvaje · Miejscowości Teneryfy

Callao Salvaje: kurort z dekretu

Playa Paraíso · Miejscowości Teneryfy

Playa Paraíso: raj na papierze

Guía de Isora · Miejscowości Teneryfy

Guía de Isora: od Teide po ocean

Playa San Juan · Miejscowości Teneryfy

Playa San Juan: port Guía de Isora

Alcalá · Miejscowości Teneryfy

Alcalá: wioska rybacka na lawie

Puerto Santiago · Miejscowości Teneryfy

Puerto Santiago i Los Gigantes: życie pod klifami

El Médano · Miejscowości Teneryfy

El Médano: port pod czerwoną górą

Icod de los Vinos · Miejscowości Teneryfy

Icod de los Vinos: smocze drzewo i zatoczka San Marcos

Puerto de la Cruz · Miejscowości Teneryfy

Puerto de la Cruz: od portu wina do pierwszego kurortu

San Juan de la Rambla · Miejscowości Teneryfy

San Juan de la Rambla: wieś na polu lawy

Buenavista del Norte · Miejscowości Teneryfy

Buenavista del Norte: planowane miasteczko na krańcu wyspy

← Cała Historia wyspy