
Las Galletas · Miejscowości Teneryfy
Las Galletas: sól, ryby i miasto-ogród
Ujście wąwozu wymienione w 1516 roku, lawowe wybrzeże, na którym Guanczowie robili sól, wioska rybacka na skraju malpaís, a obok Ten Bel, eksperymentalne miasteczko wakacyjne z lat 60. Historia południowego brzegu Arony.
4 min czytania · 6 źródeł · Aktualizacja październik 2026
Las Galletas · Mike Peel, CC BY-SA 4.0
Las Galletas leży na samym południowym krańcu Teneryfy, gdzie szeroka platforma starej lawy schodzi do oceanu między Montaña de Guaza a Montaña Amarilla. To mała nadmorska wioska, która stała się kurortem, nie tracąc całkiem swoich łodzi. Jej historia jest uboga w zabytki, ale bogata w krajobraz: malpaís, na którym przez stulecia wytwarzano sól, wąwóz, który mógł kiedyś wyznaczać granicę między królestwami Guanczów, i jedno z najbardziej podziwianych dzieł architektury turystycznej w Hiszpanii.
Granica przy ujściu wąwozu
Nazwa Las Galletas jest starsza niż jakakolwiek wieś. Nadanie ziemi z 1516 roku przekazuje posiadłość w królestwie Abona, która ciągnęła się „całym wąwozem w dół do Las Galletas, do morza”, z małymi studniami obok i domostwami człowieka nazwiskiem Fernando Guadarteme.1 Do którego królestwa Guanczów należało to wybrzeże, wciąż jest przedmiotem sporów. Archeolodzy Alfredo Mederos i Gabriel Escribano, analizując wczesne nadania ziemi, proponują, że granica między menceyatos Abona i Adeje biegła z gór korytem Barranco del Río i docierała do oceanu na plaży Las Galletas.1 Wskazują też na niezwykłe nagromadzenie rytów naskalnych na wzgórzach wokół doliny San Lorenzo, w głębi lądu od Las Galletas, które odczytują jako symboliczne znaki wzdłuż tej granicy.2

Sól i muszle na malpaís
Lawowa platforma nie była pustą ziemią. Badania naliczyły w samym malpaís Rasca ponad sto stanowisk archeologicznych, w tym dziesiątki zespołów chat; teren jest chroniony jako strefa archeologiczna obejmująca malpaís, La Laguneta oraz Mesas i Montaña de Guaza.2,3 Ponieważ na wybrzeżu jest mało jaskiń, ludzie mieszkali tu w chatach na powierzchni, prawdopodobnie sezonowo.3 Na niskich wzgórzach nad małą przystanią Las Galletas archeolodzy odnotowali rozrzucone fragmenty ceramiki Guanczów, obsydian i muszle skałoczepów oraz innych mięczaków, a także małe schronienia z suchego kamienia osłonięte od wiatru.2
Najbardziej niezwykłe pozostałości to saliny. Na ubitych białych piaskach koło Punta de Rasca wykopaliska z lat 1998 i 1999 odsłoniły płytkie prostokątne baseny wycięte w ziemi, większy basen „podgrzewający” i wiele okrągłych zagłębień, które badacze zinterpretowali jako formy na bryły soli; w El Caletón większe kwadratowe baseny mogły służyć do solenia ryb.2 Daty radiowęglowe z salin sięgają od XV wieku do czasów znacznie nowszych, co sugeruje, że wytwarzanie soli na tym wybrzeżu trwało długo po podboju.2

Rolnicy i rybacy
Przez stulecia wybrzeże należało do odległych właścicieli ziemskich. Na początku XIX wieku ponad połowa ziemi Arony była w rękach markizów La Fuente de las Palmas i rodu Adeje, a gdy w XIX wieku zaczęli wyprzedawać ziemię, nadmorska platforma trafiła do garstki miejscowych rodzin i zarządców majątków.4 W XX wieku pomidory eksportowe i woda doprowadzana z północnego wschodu przez Canal del Sur od lat 40. zaprzęgły suche wybrzeże do pracy.4 Warto wspomnieć jedną fortunę zbitą na Kubie: José Tavío Sierra zainwestował swoje amerykańskie zarobki w nawadnianą ziemię uprawną, a jego syn i wnuk zamienili część tej ziemi w miasteczko wakacyjne.4
Ten Bel
W 1963 roku plan częściowy dla Costa del Silencio, promowany przez José Antonia Tavío Alfonso, opracowało dwóch młodych architektów z Teneryfy, Javier Díaz-Llanos i Vicente Saavedra, ze starszym od nich Luisem Cabrerą Sánchezem. Część ziemi kupiła następnie spółka z kapitałem hiszpańskim i belgijskim, która przyjęła nazwę Ten Bel.5 Architekci wspominali później, jak docierali na teren z Santa Cruz starą drogą przez Las Cañadas, wyruszając o świcie i wracając nocą; w tamtym czasie, mówili, cała turystyka Teneryfy była w Puerto de la Cruz, a Playa de las Américas jeszcze nie istniała.5

Ich pomysł był przeciwieństwem ciągłej ściany hoteli. Budynki zgrupowano w osobnych, samowystarczalnych zespołach, nie wyższych niż dwie kondygnacje, przedzielonych pasami nietkniętej lawy i rodzimych zarośli; ruch samochodowy i pieszy rozdzielono, a ścieżka z lokalnego kamienia biegła wzdłuż krawędzi klifu. Pierwszy zespół, Bellavista, z 14 willami i 34 bungalowami, zbudowano w 1964 roku, a zespoły, które powstawały przez kolejne mniej więcej dwadzieścia lat, Carabela, Drago, Eureka, Frontera i inne, stały się laboratorium architektury turystycznej, później stawianym za wzór budowania w harmonii z kanaryjskim krajobrazem.5 Sami architekci żałowali, że duża część chronionego przez nich naturalnego terenu została w kolejnych latach zniszczona.5
Wieś i kurort
Plany ogólne Arony z 1966 i 1987 roku przeznaczyły wybrzeże pod turystykę, z Las Américas, Los Cristianos, Palm-Mar i Costa del Silencio jako głównymi strefami, a plan z 1994 roku zachował w rezerwie kolejne tereny wokół Costa del Silencio i Las Galletas.6 Samo Las Galletas urosło z kilku domów do małego miasteczka z apartamentami i kawiarniami przy nabrzeżu, wciąż z plażą rybaków i mariną obok starej przystani. Za nim malpaís Rasca, z latarnią morską i salinami, pozostaje jednym z niewielu odcinków tego wybrzeża, który wygląda mniej więcej tak, jak znali go pierwsi osadnicy.3,6
Przypisy i źródła
- 1.A. Mederos Martín i G. Escribano Cobo, „Prospección arqueológica de La Caleta de Adeje (Tenerife, Islas Canarias)”, Revista de Historia Canaria 198 (2016), s. 177-229 (rozdział o granicach menceyato Adeje i nadanie ziemi z 1516 roku). riull.ull.es
- 2.A. Mederos Martín, G. Escribano Cobo i V. Valencia Afonso, „Poblamiento aborigen y grabados rupestres en el municipio de Arona (Tenerife, islas Canarias)”, Anuario de Estudios Atlánticos 68 (2022), 068-002, s. 1-80 (saliny Rasca, daty radiowęglowe, stanowiska wokół Las Galletas). revistas.grancanaria.com
- 3.Cabildo de Tenerife, Patrimonio Histórico de Tenerife. Catálogo de Bienes de Interés Cultural, 2018 (hasło: strefa archeologiczna La Rasca). tenerife.es
- 4.M. M. Chinea Oliva, „Las bases sociales del poder local. Algunos apuntes para su estudio en Arona (sur de Tenerife), 1900-1936”, XIV Coloquio de Historia Canario-Americana (2000). revistas.grancanaria.com
- 5.Materia contemporánea. Javier Díaz-Llanos y Vicente Saavedra. 50 años de arquitectura, katalog wystawy, TEA Tenerife Espacio de las Artes, Cabildo de Tenerife (esej wstępny, wywiad z architektami i hasła o planie Costa del Silencio i Ten Bel). teatenerife.es
- 6.C. García-Blanco Chávez, „Turismo y territorio. La transformación del sur de Tenerife (1960-2018)”, Territorios en Formación 23 (2025), DOI 10.20868/tf.2025.23.5625. polired.upm.es
Co się teraz dzieje: Arona →
Fiesty, koncerty i wydarzenia z agendy urzędu gminy, aktualizowane codziennie.
Więcej miejscowości z serii

La Laguna · Miejscowości Teneryfy
San Cristóbal de La Laguna: miasto zaplanowane na czas pokoju

Garachico · Miejscowości Teneryfy
Garachico: port, który zabrał wulkan

Bajamar · Miejscowości Teneryfy
Bajamar i Punta del Hidalgo: wybrzeże La Laguny

Candelaria · Miejscowości Teneryfy
Candelaria: sanktuarium nad oceanem

Santa Cruz de Tenerife · Miejscowości Teneryfy
Santa Cruz: od obozu wojskowego do stolicy

La Orotava · Miejscowości Teneryfy
La Orotava: miasto wytyczone sznurem

Adeje · Miejscowości Teneryfy
Adeje: królestwo, twierdza i markizowie

La Caleta · Miejscowości Teneryfy
La Caleta: dawny port Adeje

Los Cristianos · Miejscowości Teneryfy
Los Cristianos: port południa

Playa de las Américas · Miejscowości Teneryfy
Playa de las Américas: kurort od zera

Callao Salvaje · Miejscowości Teneryfy
Callao Salvaje: kurort z dekretu

Playa Paraíso · Miejscowości Teneryfy
Playa Paraíso: raj na papierze

Guía de Isora · Miejscowości Teneryfy
Guía de Isora: od Teide po ocean

Playa San Juan · Miejscowości Teneryfy
Playa San Juan: port Guía de Isora

Alcalá · Miejscowości Teneryfy
Alcalá: wioska rybacka na lawie

Puerto Santiago · Miejscowości Teneryfy
Puerto Santiago i Los Gigantes: życie pod klifami

El Médano · Miejscowości Teneryfy
El Médano: port pod czerwoną górą

Icod de los Vinos · Miejscowości Teneryfy
Icod de los Vinos: smocze drzewo i zatoczka San Marcos

Puerto de la Cruz · Miejscowości Teneryfy
Puerto de la Cruz: od portu wina do pierwszego kurortu

San Juan de la Rambla · Miejscowości Teneryfy
San Juan de la Rambla: wieś na polu lawy

Buenavista del Norte · Miejscowości Teneryfy
Buenavista del Norte: planowane miasteczko na krańcu wyspy


